Email   Print

Spelenderwijs

Spelletjes onthullen én verlichten de mens.

Spelletjes onthullen vaak meer van onszelf dan we denken of misschien wel leuk vinden. Psychologen hebben het spel dan ook ontdekt als middel tot snelle diagnose. Een paar spelletjes 'Prisoner's Dilemma' schijnt meer te vertellen dan maanden psychotherapie. Binnen de veiligheid van duidelijke spelregels, laten we een kant van onszelf zien die in het gewone leven verborgen blijft. We nemen risico's en kopen 'de Kalverstraat', of we aarzelen juist bij het aannemen van een pionoffer. Psychology Today (juli/augustus 1998) beschrijft de vele voordelen van spelletjes. Mensen die niet goed met de spanning van gezelschap kunnen omgaan, kunnen via een bord vaak wel goed communiceren. Je hoeft elkaar niet aan te kijken, er is een duidelijk protocol waaraan iedereen zich houdt en je kunt dingen doen die je normaal gesproken niet zou doen. Bij een test onder mensen die het familiespel 'Therapie' deden, zei negentig procent van de ondervraagden, dat de manier waarop ze het spel speelden dichter bij hun 'innerlijke persoonlijkheid' lag dan de persoon die ze in het dagelijks leven lieten zien.

Ook trainers nemen steeds vaker hun toevlucht tot spelletjes om binnen bedrijven orde op zaken te stellen. Van de twintig miljard dollar die Europese industriëlen jaarlijks aan trainingen besteden, wordt 200 miljoen dollar aan spelletjes besteed. Eind jaren tachtig werd zelfs de hele top van de Amerikaanse land-, luchtmacht en marine via spelletjes gereorganiseerd. Al eerder bleek 'soldaatje' spelen een nuttige bezigheid in deze branche. Toen Amerikaanse militairen in de jaren twintig een oorlogsspel simuleerden, waarbij ze eigen wapens mochten bedenken, kwam een van de spelers erachter, dat als hij een grote boot had waar vanaf hij vliegtuigen kon lanceren, hij de oorlog zou kunnen winnen. Zo werd het vliegdekschip geboren.

Ook pedagogen zien veel voordelen in het spelen van spelletjes, vooral om te leren communiceren. Kinderen leren spelenderwijs naar elkaar te luisteren, structuren te eerbiedigen, op hun beurt te wachten en om te gaan met winst, verlies, pech en geluk: onontbeerlijke ingrediënten van relaties en democratieën. Een goed spel leert een kind niet alleen om te scoren, maar vooral ook om samen te werken. Vandaar dat opvoeders zich steeds meer zorgen maken over de bleke gezichtjes van de generatie die moederziel alleen achter de spelcomputer zit. Maar ook de nieuwe smart toys zijn geen onverdeeld succes. Moesten kinderen vroeger hun pop laten spreken door met zware stem hun held te imiteren, tegenwoordig praten de poppen zélf. De nieuwste generatie poppen hoort steevast bij de laatste speelfilm en via een ingebouwde chip kan de letterlijke conversatie van de film van de bijbehorende website worden gehaald. The Christian Science Monitor (februari/maart 1999) betwijfelt of dit wel zo'n positieve ontwikkeling is: 'Kinderen moeten juist hun eigen scripts schrijven. Goed speelgoed stelt kinderen in staat dat te doen. Hoe meer het is voorgeprogrammeerd, hoe minder ze met eigen ideeën hoeven te komen.' Of anders gezegd: 'De vraag is wat we willen: slim speelgoed of slimme kinderen.' Volgens de Monitor zijn potten en pannen nog steeds het beste speelgoed. Gezien de verkoopcijfers hoeft de krant zich geen zorgen te maken. Jojo's, poppen, lego en 'Monopolie' zijn nog immer populair. Er is zelfs een opleving te zien in de verkoop van traditionele familiespelen als 'Ganzenbord', 'Risk' en 'Mens erger je niet'. Maar ook hierin zijn soorten en maten. Als kinderen niet goed tegen hun verlies kunnen, is 'Mens erger je niet' bepaald niet aan te raden. Jonas (december 1998) wijst daarom op spelletjes - zoals 'De Boomgaard' dat in 1989 in Duitsland werd uitgeroepen tot spel van het jaar - met een win-win karakter, waarbij het vooral aankomt op samenwerken en het ontwikkelen van vaardigheden.

Voor wie spelenderwijs verlicht wil worden, is er eigenlijk maar een spel: 'Go'. Dit vierduizend jaar oude spel komt oorspronkelijk uit China, waar een geciviliseerd mens vier activiteiten onder de knie moest hebben: dichtkunst, muziek, schilderen en 'Go'. Het bijzondere van 'Go' is, dat het je in staat stelt deugden te ontwikkelen en angst, hebzucht en boosheid te overwinnen. Vandaar - aldus Tricycle (lente 1999) - dat het spel zo populair was bij boedhistische monniken. Bij 'Go' gaat het niet om winnen, maar om een mooi spel te spelen en dieper inzicht in te ontwikkelen. Wie een Go-club bezoekt, ziet dat spelers elkaar ondersteunen en helpen om het beste uit zichzelf en de ander te halen. Een speler die meer dan zestig procent van zijn partijen wint, komt in een hogere schaal terecht, waarbij hij een handicap meekrijgt. Het is de bedoeling dat je ongeveer de helft van je spelletjes verliest, zodat je niet gericht raakt op het winnen, maar op het genieten van het spel. En is dat niet waar het in het gewone leven ook allemaal om draait?