Email   Print

Vader en zoon: twee denkers

Boekbespreking.

Wat is het Platonische ideaal? Een vader en een zoon die zijn getraind in hun denken en samen spreken over filosofie en spiritualiteit. Bijna altijd blijft het een ideaalbeeld. Want waar vind je die vader en zoon als evenknieën als het op denken aankomt? Welnu, ze zijn er. De Franse filosoof Jean François Revel, beroemd om zijn niet-ideologische boek Noch Jezus, noch Marx uit de jaren zeventig - toen wij ideologie zweetten - sprak een maand lang in afzondering in de bergen van Nepal met zijn zoon Matthieu Richard. Het bijzondere is, dat de zoon evenals zijn vader is geschoold in de beste Franse denktradities. Maar hij ging na het behalen van de hoogste Franse staatsexamens zijn eigen weg. Hij werd monnik, leerde Tibetaans en vergezelt de dalai lama vaak op zijn reizen naar het Westen als tolk. Met zijn vader sprak hij dus een maand lang over westers denken, boeddhisme, spiritualiteit en geloof.
Het resultaat mag er zijn: een boek vol diepe gedachten op een steeds levendige wijze beschreven. De vader is nieuwsgierig, niet alleen naar wat zijn zoon heeft bewogen radicaal met zijn eigen traditie te breken, maar vooral naar de uitleg van boeddhistische zienswijzen over een reeks filosofische, maar ook praktische problemen. Individualisme, geloof, rituelen en bijgeloof passeren de revue. Maar ook zaken als waar komt geweld uit voort en wat kan wetenschap voor het dagelijks reilen en zeilen van de staat betekenen. Op het eind maken beiden de balans op. Revel ziet in, hoe zijn zoon de mythe heeft doorgeprikt van het boeddhisme als passieve overgave aan een hogere wil. Hij ziet in, dat het Oosten aan het wetenschappelijke superieure Westen veel te bieden heeft aan moraal en levensregels. De metafysische kant van het boeddhisme heeft hem - als rechtgeaard rationalist en scepticus - minder overtuigd. Zijn zoon legt er nog eens de nadruk op, dat het boeddhisme hem heeft geholpen tot innerlijke zingeving te komen. Beiden erkennen, dat ze onder ideale omstandigheden met de ideale gesprekspartner een zinvolle dialoog hebben gehad. Je moet je altijd voor overdrijving hoeden. Maar deze tweespraak van De Monnik en de filosoof heeft iets van het irenische werk van Thomas à Kempis en Erasmus in zijn meest beschouwelijke en niet te klagerige momenten. De gesprekken over boeddhisme en het westerse denken vormen een kostbaar kleinood, dat het verdient dat men zich er vaak in verdiept.