Email   Print

Na de euro komt de Friese florijn

Groter is misschien rijker maar zeker niet beter.

Met de komst van de euro spreekt de Europese integratie eindelijk tot de verbeelding. De 'munt' is voorlopig weliswaar nog slechts digitaal, maar toch is de euro het eerste tastbare Europese symbool. De euro kwam als een logische volgende stap in het Europese streven naar één gemeenschappelijke markt. De nieuwe valuta is een exponent van het 'groter is beter'-denken dat ten grondslag ligt aan het huidige wereldwijde proces van economische mondialisering. Dat proces is na de Tweede Wereldoorlog op gang gekomen - ondermeer met de oprichting van de Europese Gemeenschap - en sindsdien is er sprake van éénrichtingsverkeer. De voortdurende golf van megafusies en internationale handelsovereenkomsten wekt de indruk alsof mondialisering een onomkeerbaar proces is. Maar dat is niet zo. Globalisering is niet het einde van de geschiedenis. De wereldmarkt, die thans uit de breinen van autofabrikanten, mediamagnaten en bankiers ontspruit, verschilt niet wezenlijk van het imperium dat de Romeinen ooit bouwden. Ook toen was groter beter. Meer recent - aan het begin van deze eeuw - was de mensheid, gedreven door de verworvenheden van de industriële revolutie, ook op weg naar internationale vrijhandel om dat proces in 1914 ruw tot halt te zien komen.

Archeologen hebben vastgesteld dat grootschaligheid en rijkdom hand in hand gaan in de geschiedenis van de mensheid. Imperiums worden gebouwd met geld, met overvloed. Als de overvloed verdwijnt, keert de kleinschaligheid terug. Dat is vaak gebeurd en het zal weer gebeuren.
Het 'groter is beter'-idee is afkomstig van mensen die denken aan verkopen en aan consumeren. Mensen die dingen maken, ontwerpen of uitvinden, weten dat groter niet beter is. Grootschalige opvoeding van kinderen werkt niet. Massaal symfonieën schrijven ook niet. De verbrandingsmotor wordt uitgevonden in een schuur, penicilline in een klein laboratorium en - zelfs - Bill Gates legde de basis van zijn huidige almachtige Microsoft op een eenvoudige verdieping. Verbeelding, inspiratie kan niet zonder kleinschaligheid. Vraag aan duizend mensen welke momenten hun leven betekenis hebben gegeven en zij herinneren zich kleine momenten: een gesprek, een lied, een ontmoeting.

Niet globalisering, niet de euro, maar verbeeldingskracht is de motor van de menselijke ontwikkeling. En die verbeeldingskracht dreigt verloren te gaan in de alles overwoekerende grootschaligheid. Groter is niet altijd beter. Maar de euro-architecten en de fuserende ondernemers zijn verblind. Verblind door winstcijfers en beurskoersen. Small is beautiful, schreef E.F. Schumacher in 1973: het hoogste doel in het leven is een geestelijk streven dat aan het vergaren van materie voorafgaat. Het hoogste doel is het kleine moment, niet de megafusie.
Laat de euro maar komen. We zullen hem met plezier uitgeven op een zonnig Frans terras. En op dat moment zullen we denken dat straks - in de tweeëntwintigste eeuw -- de Friese florijn een waarschijnlijker opvolger van de euro zal zijn dan de fusiemunt van dollar en onze nieuwe munt.