Email   Print

Meer doen met minder

Duurzaam ondernemen rukt op. Althans als doel, als kreet. In werkelijkheid is de omschakeling naar milieuvriendelijk ondernemen uiterst ingrijpend en ingewikkeld. Tien jaar geleden ging het Zweedse Ikea - misschien wel als de eerste grote multinational - op weg. Het bedrijf dat ooit werd opgericht om 'het merendeel van de mensheid betere leefomstandigheden te bezorgen' breidde zijn missie uit naar het milieu. 40.000 medewerkers, 150 winkels in 28 landen, 2300 toeleveranciers in meer dan 64 landen en 168 miljoen bezoekers in 1998 kregen een nieuw doel: duurzaamheid in de praktijk.

In 1989 stichtte de Zweedse oncoloog Dr. Karl-Henrik Robèrt, The Natural Step. Inmiddels is dit initiatief uitgegroeid tot een internationale organisatie die als doel heeft bedrijven, particulieren en de politiek op één lijn te krijgen op het gecompliceerde terrein van economische en ecologische vraagstukken. Een wetenschappelijke benadering staat centraal. Robèrt concludeerde dat een onnodig gebrek aan eenstemmigheid tussen de diverse betrokkenen vaak een effectief en op de toekomst gericht economisch beleid in de weg staat. Zodra alle betrokkenen het eens zijn over de beschikbare feiten, is de weg vrij voor concrete daden, luidt zijn devies. Sinds haar introductie tien jaar geleden, heeft de methode van The Natural Step laten zien dat politici, bedrijfsleven en milieubeweging radicale doorbraken kunnen bereiken. Meer dan zestig bedrijven - waaronder Ikea, Electrolux, McDonald's en Scandic Hotels - gebruiken het concept van The Natural Step in hun productieproces.
Uitgangspunt van het concept is productieprocessen niet lineair maar cyclisch behoren te zijn: een bedrijf heeft rekening te houden met de gevolgen van zijn handelen. Daartoe is de System Conditions-methode ontwikkeld die aan de hand van vier kernvragen steeds wordt toegesneden op de specifieke omstandigheden van een onderneming. De vragen zijn: (1) Neemt door de handeling de totale wereldvoorraad mineralen af? (2) Neemt door de handeling het gebruik van schadelijke, niet in de natuur voorkomende stoffen, toe? (3) Bedreigt de handeling de natuurlijke diversiteit en ecosystemen? (4) Neemt door de handeling het gebruik van energie en andere fossiele grondstoffen toe?
Met viermaal 'nee' wordt de maatregel 'ecologisch verantwoord' verklaard.

The Natural Step heeft ook een Nederlandse organisatie. Informatie: 070 3653283

[einde kader]

[tekst] Elke nieuwe Ikea-werknemer krijgt op zijn of haar eerste werkdag een klein boekje. Het boekje heet Testament van een meubelhandelaar en het is geschreven door de Zweedse oprichter van Ikea, Ingvar Kamprad. Het boekje schetst de waarden van het bedrijf dat Kamprad als missie meegaf om 'het merendeel van de mensheid betere leefomstandigheden te bezorgen'. Tot die waarden behoren eenvoud, bescheidenheid en eerlijkheid. 'Meer doen met minder' luidt het uitgangspunt van het bedrijf dat is geworteld in de schrale grond van de Zweedse streek Småland. Tegenwoordig heet dit resource efficiency - het behalen van een goed resultaat met een minimum aan grondstoffen. Verspilling van grondstoffen staat bij Ikea dan ook te boek als een doodzonde.
Het waren in eerste instantie signalen vanuit de markt die Ikea milieubewuster maakten. In het midden van de jaren tachtig begonnen klanten - met name in Duitsland, de grootste markt van Ikea - allerlei nieuwe vragen te stellen. 'Zijn de boekenplanken van Ikea soms gemaakt van hout uit tropische regenwouden? Zitten er giftige stoffen in de lakken die Ikea gebruikt? Kunnen de halogeenlampen die Ikea verkoopt kanker veroorzaken?' Volgens Karl-Olof Nilsson van de groepsstaf milieuzaken stonden de product- en materiaalexperts van Ikea aanvankelijk nogal onwennig tegenover zulke vragen. Maar uiteindelijk besefte het personeel dat deze vragen een signaal waren, dat 'het merendeel van de consumenten' zich zorgen begon te maken.
Ikea begon gehoor te geven aan deze milieuzorgen, nadat de Deense autoriteiten hadden vastgesteld dat uit producten van Ikea en andere meubelfabrikanten meer formaldehyde vrijkwam dan wettelijk was toegestaan. Ikea, dat tot de grootste meubelbedrijven van Denemarken behoorde en er bovendien haar hoofdkwartier had, werd het mikpunt van een nieuwe en agressieve publiekscampagne. In 1989 zei Anders Moberg, president-directeur van de Ikea Groep: 'Het milieu is meer dan een modegril die weer voorbij gaat. Het is de nieuwe realiteit en we zullen ons eraan moeten aanpassen.' Ikea beschikte echter niet over enige ervaring op het gebied van milieuzaken. Het bedrijf riep daarom de hulp in van Karl-Henrik Robèrt, die destijds als arts de leiding had over het kankeronderzoek van een groot ziekenhuis in de omgeving van Stockholm. Robèrt had een reputatie verworven met zijn opvattingen over milieukwesties, vooral na de met veel publiciteit omgeven oprichting van The Natural Step in 1989.

De eerste Ikea-milieudag had plaats in juni 1990. Robèrt schetste in kort bestek hoe de aarde er drie miljard jaar geleden uitzag, hoe ze zich sindsdien heeft ontwikkeld en hoe de huidige wereldeconomie daar nu afbreuk aan doet. Hij gaf aan hoe ernstig de situatie in feite is, maar maakte tegelijk duidelijk dat het nog niet te laat is en dat ondernemingen en bedrijven wel degelijk in staat zijn tot verandering. Na de presentatie van Robèrt kreeg een Ikea-werkgroep de opdracht om een actieplan te ontwikkelen. Deze werkgroep begon met een analyse van de relatie van Ikea met haar natuurlijke omgeving. Nilsson herinnert zich: 'We constateerden dat wij ons als milieugangsters gedroegen en dat we een bedreiging voor de omgeving vormden. Onze manier van zaken doen, druiste in tegen de voorwaarden voor een duurzame samenleving.' De werkgroep had slechts drie overheadsheets nodig om de uitkomsten van haar analyse te presenteren. Op de eerste sheet stond het succesverhaal van Ikea met de groei van de omzet en de nieuwe filialen die het voorgaande jaar waren geopend. De tweede sheet liet zien dat Ikea in datzelfde jaar ongeveer drie miljoen kubieke meter afval had geproduceerd. De derde sheet bevatte een schets van de relatie tussen Ikea en haar omgeving.
Nilsson beschrijft: 'We lieten zien hoe Ikea natuurlijke hulpbronnen zoals fossiele brandstoffen, mineralen, metalen en dergelijke neemt en die hulpbronnen, soms met verschillende tussenstappen, transporteert naar een lokatie waar ze worden getransformeerd tot producten. Dat transport gaat gepaard met het verbruik van fossiele brandstoffen, de uitstoot van giftige stoffen en de aanleg van wegen die het groen verdringen. Bij het productieproces is sprake van neveneffecten zoals de vervuiling van water, lucht en bodem, het verbruik van energie en de productie van nog meer afvalstoffen. Vervolgens worden de producten opnieuw vervoerd, veelal naar een centraal magazijn en in sommige gevallen naar een filiaal. De Ikea-vestiging waar het product terecht komt, verbruikt energie, neemt grondoppervlak in beslag en produceert afvalstoffen. In die winkel biedt Ikea haar producten te koop aan en de klant die zich naar die winkel begeeft - hopelijk om Ikea-producten te kopen - vervoert zichzelf mét het product weer naar huis. Ook dát transport is een bron van milieuvervuiling. Vervolgens moet de klant eerst het verpakkingsmateriaal verwijderen, dus dat verandert al snel in afval. En op enig moment - hopelijk later in plaats van vroeger -verandert het product zelf in afval. Kortom, we zetten in feite natuurlijke hulpbronnen om in afval. Dit proces wordt gemeten aan het kasregister waarmee de omzet wordt bepaald: in feite wordt de snelheid gemeten waarmee hulpbronnen in afval worden omgezet.'
De opdracht was duidelijk. Maar het bleek lastig om milieuzorgen een plaats te geven in zakelijke overwegingen. Ikea riep opnieuw de hulp in van Karl-Henrik Robèrt en die presenteerde vervolgens het concept van The Natural Step. Die presentatie maakte zo'n heftige discussie los, dat een van Ikea's topmanagers opmerkte: 'U wordt bedankt; u heeft zojuist ons bedrijf geruïneerd.' Want: milieuvriendelijke producten zijn duurder en waren dus voor Ikea onbespreekbaar. Daarop kwam de suggestie, dat de onderneming zou kunnen beginnen met het aanbieden van een 'eco-lijn' met producten die duurder mochten zijn dan de rest van het assortiment, maar die nog steeds goedkoper zouden zijn dan vergelijkbare producten van concurrenten. Aanvankelijk koos Ikea voor die weg. Men begon met het creëren van een serie milieuvriendelijke producten onder de nieuwe naam 'Eco-Plus'. Bij het opzetten van de Eco-Pluslijn ging Ikea uit van de System Conditions van The Natural Step. Maar gaandeweg de productlijn vorderde, rezen de problemen. Marketeers wezen erop dat Ikea door het introduceren van een duurdere eco-collectie het risico liep om - onbedoeld - negatieve aandacht te vestigen op de rest van haar assortiment in de trant van: 'Goed, jullie hebben het over honderd producten. Prima. Maar hoe zit het dan met die andere zevenduizend. Zijn die soms niet goed?' Er ontstond een soort elite-assortiment, dat nauwelijks verenigbaar was met de missie van Ikea om 'het merendeel van de mensheid betere leefomstandigheden te bezorgen'. En daarmee was de Eco-Pluslijn - Ikea's eerste milieu-initiatief - van de baan.

Ikea ging op zoek naar een nieuwe milieu-strategie. Daarin moesten de bestsellers uit het bestaande assortiment centraal staan. De redenering was, dat elke inspanning van Ikea om met betrekking tot die producten haar milieu-effect te reduceren, een veel grotere bijdrage zou betekenen dan de verkoop van tienduizend eco-zitbanken. In plaats van vijf tot vijftien procent van het productassortiment te nemen en dat qua milieu-eisen te verbeteren, werd de nieuwe strategie erop gericht het totale assortiment stukje bij beetje te verbeteren.
Deze stap markeert het beginpunt bij Ikea van een evolutie in de richting van echte ecologische duurzaamheid. De verandering van strategie bracht met zich mee, dat milieubesef integraal werd opgenomen in de doelstelling en de bedrijfsprocessen. Het milieu moest worden geïntegreerd in de dagelijkse werkzaamheden, de ontwerpen en specificaties van producten, de analyse van de milieu-impact van een product gedurende de volledige levensloop ervan, de keuze van toeleveranciers, de betrekkingen met toeleveranciers en de honderdduizenden beslissingen die dagelijks worden genomen door tienduizenden Ikea-medewerkers overal ter wereld. Het gevolg was een minder dramatische milieuverbetering, maar vele kleine stapjes die in de dagelijkse planning en bedrijfsvoering werden opgenomen. Dat vereiste de betrokkenheid van iedereen, aangezien deze 'kleine groene stapjes' op alle niveaus van de organisatie moesten worden gezet. Op die manier zou milieubesef een onlosmakelijk onderdeel worden van de manier waarop medewerkers het bedrijf laten functioneren.

De textieldivisie van Ikea gaf het voorbeeld van de aanpak met 'kleine groene stapjes'. Textiel maakt vijftien tot twintig procent uit van het totale productassortiment. In een bedrijf met een beurswaarde van ruim zeven miljard dollar is dat een significant bedrijfsonderdeel met potentieel ingrijpende milieu-gevolgen die tot ver in de grondstoffenketen reiken. Het stappenmodel dat door de textieldivisie werd ontwikkeld, is een systeem waarbij het totale textielassortiment wordt ingedeeld in vier groepen die zijn gebaseerd op de milieunormen waaraan de verschillende producten of toeleveranciers moeten voldoen. De eerste stap - het eerste niveau - vereist dat alle textielproducten van Ikea worden getest door internationaal erkende textiellaboratoria om er zeker van te zijn dat ze voldoen aan de basiseisen van het bedrijf. Dit betekent dat er geen schadelijke stoffen in het product zijn verwerkt en dat de klant het veilig kan gebruiken; een minimumeis waaraan alle textielproducten van Ikea moeten voldoen. Dat betekent concreet, dat al het textiel vrij moet zijn van lood, cadmium, pcb's, azo-kleurstoffen en pvc en dat het voldoet aan strenge bepalingen met betrekking tot formaldehyde. Anti-motbehandeling is slechts toegestaan indien aanbevolen door de International Wool Society.
De tweede stap schrijft strengere productienormen voor met als doel de negatieve milieu-effecten van het productieproces te reduceren. Hierbij wordt de totale levenscyclus van het product in overweging genomen. Zo schrijft Ikea voor dat tijdens het productieproces geen chloorbleekmiddelen en organische oplosmiddelen worden gebruikt, dat zware metaalresten tot een minimum beperkt blijven en dat de zuurgraad de grenswaarden van 4,5 en 7,5 niet overschrijdt.
De derde stap is gericht op het minimaliseren van de milieu-impact van het product gedurende de totale levenscyclus ervan. Hierbij gaat het onder andere over de behandeling van afvalwater op de productieplek, het gebruik van pcb's en de reductie of eliminatie van andere schadelijke emissies. Ook wordt gekeken naar wat er gebeurt als het product het einde van zijn levensduur heeft bereikt en er wordt op toegezien, dat het geschikt is voor hergebruik en zonder schadelijke effecten kan worden gestort of verbrand.
De vierde stap reikt zelfs nog verder in de keten naar de bron van de ruwe grondstoffen. Ikea verplicht zich daarbij te zoeken naar bronnen van biologisch geteelde materialen zoals katoen en vlas.

Het getrapte model wordt thans overgenomen door andere eenheden binnen Ikea en wordt ook toegepast op de betrekkingen van het bedrijf met toeleveranciers. Ikea heeft vijf speciale gebieden aangewezen waarop de integratie van milieucriteria en milieubesef in de bedrijfsvoering moet worden gerealiseerd.

[tussenkop] 1. De milieu-aanpassing van het productassortiment

Op dit moment werkt Ikea samen met de Chalmers University in Göteborg aan een materialeninventarisatie en een analyse van de totale levenscyclus van al haar producten. Het doel is om eerst vast te stellen welk materiaal op dit moment wordt toegepast en vervolgens te bepalen welke materialen nodig zijn om het op de korte en op de langere termijn te vervangen. De kennis die hiermee wordt opgedaan, zal worden gebruikt om de milieuprestaties van bestaande producten en van nieuwe ontwerpen te verbeteren. Gezien de omvang van het productassortiment - ongeveer tienduizend artikelen - zal dit project een tot twee jaar in beslag nemen. Ikea werkt ook samen met de Universiteit van Kingston in Engeland om het ontwerpen van meubels vanuit een ecologisch perspectief verder te ontwikkelen. Daartoe behoren concepten als dematerialisatie en demonteerbaarheid.
Wetgeving op het gebied van producentenverantwoordelijkheid - zoals regels die producenten verantwoordelijk stellen om producten aan het eind van hun levenscyclus terug te nemen - acht Ikea van groot belang. Het bedrijf is ervan overtuigd dat de meeste landen uiteindelijk een bepaalde vorm van vrijwillige of wettelijk verplichte producentenverantwoordelijkheid voor meubilair zullen invoeren. In Zweden hebben al sinds mei 1995 discussies plaats over de parameters voor producentenverantwoordelijkheid en wordt binnen enkele jaren wetgeving verwacht. In Duitsland is het niet langer toegestaan om oud meubilair op de vuilnisbelt te storten. Op het gebied van de productontwikkeling is Ikea bezig om meubels te ontwerpen en te produceren die geschikt zijn voor demontage ten behoeve van toekomstig hergebruik. De Ikea-vestiging in het Zwitserse Spreitenbach biedt haar klanten al sinds 1994 de mogelijkheid om hun oude zitbanken en leunstoelen in te leveren. De prijs voor deze service is lager dan de stortingsheffing die de plaatselijke reinigingsdienst in rekening brengt. In 1996 werd deze service uitgebreid, zodat iedereen die bij Ikea koopt alle soorten meubilair - inclusief inbouwkeukens, witgoed en vloerbedekking - kan inleveren. Zowel in Zweden als in Zwitserland wordt - samen met plaatselijke bedrijven - de haalbaarheid en de logistieke aspecten van hergebruik van oud meubilair onderzocht. Ingeleverde meubelen zullen worden verwerkt tot grondstoffen voor nieuwe producten. Wat niet geschikt is voor hergebruik, zal worden gebruikt om energie op te wekken.

[tussenkop] 2. Duurzame bosbouw

Ongeveer vijfenzeventig procent van de ruwe grondstoffen voor Ikea-producten, verpakkingsmateriaal en catalogi is afkomstig uit bossen. Vandaar dat Ikea zich actief inzet voor duurzame bosbouw. Het bedrijf is sinds de oprichting in 1993 betrokken bij The Forest Stewardship Council. Deze organisatie - waarvan vooral ook actiegroepen en NGO's deel uitmaken - zet zich in voor een ecologisch en sociaal verantwoord beheer van de bossen in de wereld. Ikea participeerde in de werkgroep die de Zweedse criteria van de Forest Stewardship Council formuleerde. Er is een medewerker die zich uitsluitend bezighoudt met de inventarisatie van het huidige houtgebruik, zowel qua hoeveelheid als qua herkomst. Het uiteindelijk doel is om uitsluitend hout afkomstig uit duurzaam beheerde bossen te gebruiken.

[tussenkop] 3. Relaties met toeleveranciers

De fabricage van producten is het meest belastend voor het milieu. Minder dan tien procent van de producten die Ikea verkoopt, worden in eigen beheer gemaakt. Het restant wordt geproduceerd door ongeveer 2300 toeleveranciers in meer dan zestig landen. Ikea richt haar milieukijker op haar grootste toeleveranciers, aangezien zo'n twintig procent van die toeleveranciers bijna tachtig procent van de productlijn voor zijn rekening neemt. Hoewel individuele toeleveranciers rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor hun eigen milieu-impact, voelt Ikea zich verantwoordelijk voor de keuze met welke toeleveranciers zaken worden gedaan. Het bedrijf erkent daarbij dat zijn rol veel verder strekt dan het simpelweg verschaffen van informatie aan toeleveranciers. De onderneming werkt nauw samen met haar toeleveranciers en deze worden aangespoord tot een actief en preventief milieubeleid.
Veel toeleveranciers - met name in Oost-Europa en Zuidoost-Azië - hanteren lagere milieunormen dan in West-Europa of Noord-Amerika gebruikelijk zijn. Volgens Ikea biedt het betrekken van producten uit die landen een gelegenheid om plaatselijke toeleveranciers te helpen bij het zoeken naar adequate technische oplossingen om hun milieu-impact te reduceren. Tot de verantwoordelijkheid van Ikea behoort informatieverschaffing over het eigen milieubeleid, over actieplannen op milieugebied en milieu-eisen die aan producten worden gesteld. Ikea streeft ernaar voor elk afzonderlijk onderdeel van haar productassortiment de strengste normen ter wereld te hanteren zonder afstand te nemen van de principes van maximale kostenbesparing en optimale prijs-kwaliteitverhouding voor haar klanten.

[tussenkop] 4. Transport en distributie

Ikea is zwaar afhankelijk van vervoer. In 1996 publiceerde Ikea de brochure Stappen in de juiste richting waarin een openhartige en eerlijke schatting wordt gemaakt van de milieu-effecten van transport: 'Van alle huidige maatschappelijke activiteiten heeft transport waarschijnlijk de grootste milieu-impact. Als we kijken naar het totale effect zouden we een groot aantal factoren in onze berekeningen moeten opnemen - van de winning van ruwe grondstoffen, de bouw van schepen, vrachtwagens, vliegtuigen, wegen en dergelijke tot aan energieverbruik en emissies en zelfs het hergebruik en de recycling van voertuigen.' In feite is de complexiteit van het transportnetwerk van een moderne multinationale onderneming zoals Ikea en de veelvormige effecten ervan op het milieu, buitengewoon groot. Ikea heeft wereldwijd ongeveer 2300 toeleveranciers, die zo'n tienduizend verschillende producten fabriceren - waarbij een product soms uit tientallen onderdelen bestaat die op hun beurt worden gefabriceerd en verzonden door verschillende sub-toeleveranciers. Om de enorme negatieve gevolgen van het transport voor het milieu te verminderen, heeft Ikea een aantal prioriteiten gesteld.
[vet] Training van alle medewerkers die direct of indirect betrokken zijn bij transport of transportgerelateerde activiteiten. Hiertoe is een speciaal ontwikkeld intern programma ontwikkeld, dat de verschillende transportmethoden en hun milieu-impact in kaart brengt.
Efficiency door betere planning, zodat het aantal transporten kan worden geminimaliseerd en geoptimaliseerd. Voortdurende ontwikkeling van verpakkingstechnieken teneinde het transportvolume te verkleinen.
Waar mogelijk streeft Ikea naar vervoer per spoor al dan niet in combinatie met wegvervoer. Ikea volgt de ontwikkeling van nieuwe transportconcepten, -technieken, -methoden en brandstoffen op de voet en neemt deel aan onderzoek op deze gebieden.
Ikea formuleert milieu-eisen en communiceert die naar haar vervoerders. Deze eisen worden als voorwaarde gehanteerd bij het afsluiten van contracten en worden in overleg met de vervoerders jaarlijks beoordeeld en bijgesteld.
Ikea heeft een programma ontwikkeld dat Ikea, transport en het milieu heet, om samen met haar vervoerders ideeën te ontwikkelen die transport efficiënter moeten maken. Aan een recente Ikea 'milieudag' voor de regio Noord-Europa namen bijna honderd Europese transportbedrijven deel. Ikea introduceerde het concept van The Natural Step en een aantal criteria waaraan Ikea-vervoerders moeten voldoen. Zo dient elke vervoerder een milieubeleid en een actieplan te ontwikkelen. Ikea controleert vervolgens of de vervoerder zich aan dat milieubeleid houdt, hoe het staat met hun plan van aanpak, uitrusting, banden, brandstoffen, mogelijkheden voor vervoer per spoor of combitransport et cetera. Tenslotte worden de vervoerders ingedeeld in twee categorieën op basis van het puntensysteem dat bij de milieucontrole wordt gehanteerd. Vervoerders die een lange-termijncontract willen afsluiten, zullen snel aan de eisen voor de eerste categorie moeten voldoen.

[Tussenkop] 5. Benadering van de klant

Dit betreft in hoge mate een intern proces, dat onder meer de milieu-aanpassing van alle Ikea-winkels, de training en omscholing van medewerkers en de communicatie met klanten omvat. Alle Ikea-winkels voeren speciale balansinventarisaties uit om te bepalen hoeveel materiaal en energie door hun winkel stroomt. Alle nieuwe Ikea-winkels zullen worden gebouwd met inachtneming van milieu-eisen. Ikea wil niet alleen bekend staan als milieuvriendelijk bedrijf, maar er feitelijk een zíjn. Het bedrijf is echter niet van plan zich te profileren als 'groen' en is met name op haar hoede voor activiteiten die ten onrechte als 'groenwassen' zouden kunnen worden opgevat. Ikea probeert middels trainingen en communicatie over haar milieu-inspanningen te bewerkstelligen dat haar medewerkers ambassadeurs voor het milieu worden. Om klanten nog beter te informeren, publiceerde Ikea onlangs de brochure Groene Stappen, geheel gewijd aan haar milieubeleid. In de geest van de voor Ikea gebruikelijke understatement is deze brochure niet in rekken bij de ingang uitgestald, maar beschikbaar voor klanten die er naar vragen.
De Ikea-catalogus is een van de belangrijkste communicatiekanalen naar de klant. De trots vanwege het feit dat geen enkele full-colorpublikatie ter wereld een hogere oplage had, werd ondermijnd door de toenemende kritiek op de milieu-impact ervan. Het bedrijf startte een milieu-actieplan voor de catalogus. Een van de boosdoeners was het gebruik van chloor om het papier te bleken. In een samenwerkingsverband met de Zweedse afdeling van Greenpeace ontwikkelde Ikea een methode om haar catalogus met ingang van 1992 te drukken op volledig chloorvrij papier. Met behulp van Greenpeace vond Ikea een leverancier voor zulk papier. Gedurende het eerste jaar kocht dit bedrijf de totale wereldvoorraad aan volledig chloorvrij papier op en stimuleerde daarmee de vraag naar dit product. Een jaar later was deze papiersoort ruimschoots voorhanden. Op dit moment bestaat de catalogus voor ongeveer tien à twintig procent uit kringlooppapier, wat bij deze papierkwaliteit als maximaal wordt beschouwd. Andere catalogi - zoals de zomer- en de winterbrochure - zijn voor honderd procent gedrukt op kringlooppapier, aangezien ze minder duurzaam mogen zijn dan de hoofdcatalogus. Ikea heeft onlangs haar toeleveranciers gevraagd te kunnen garanderen dat het papier in hun eigen brochures en catalogi niet afkomstig is van houtkap in oude bossen.
In 1997 lanceerde Ikea-Zweden een campagne om haar klanten aan goedkope en energiezuinige lampen te helpen. Ikea vond in China een fabrikant van spaarlampen en was in staat ze in Zweden op de markt te brengen voor een derde van de gangbare winkelprijs: tien gulden in plaats van dertig gulden. Om mensen in Zweden aan te moedigen deze lampen uit te proberen, gaf Ikea in 1997 een miljoen spaarlampen weg aan huisgezinnen. Elk gezin kon bij inlevering van een coupon bij een Ikea-winkel één gratis spaarlamp afhalen. Men had berekend dat als alle Zweedse gezinnen hun gloeilampen zouden vervangen door spaarlampen, de totale Zweedse energieconsumptie zou worden gereduceerd met de helft van de capaciteit van een kerncentrale.
Zo zijn er talrijke kleine en grote groene stappen, die Ikea heeft genomen of nog van plan is te nemen. Thans wordt geëxperimenteerd met zonne-energie. Het doel is om in de toekomst winkels te bouwen die althans gedeeltelijk via zonnepanelen in hun energiebehoefte voorzien. Verder is er een lijst met materialen die Ikea geheel of vrijwel geheel heeft uitgebannen, zoals lood, pvc, cadmium en chroom. Ikea voert tegenwoordig speciale kindermeubels die voldoen aan een lange lijst milieunormen. Dan is er nog de nieuwe collectie a.i.r zitbanken en leunstoelen die zijn gevuld met een materiaal dat onuitputtelijk, gratis én milieuvriendelijk is - lucht. De luchtzitbank bevat ruim zestig procent minder hulpbronnen - zowel qua materiaal als qua fabricage - dan een conventionele zitbank.

Ondanks de voortgang die op het gebied van denken en handelen is geboekt, toont Ikea zich bescheiden over haar tienjarige milieu-odyssee. Het bedrijf beseft dat de weg naar duurzaamheid een lange is, die bestaat uit duizenden kleine groene stapjes. Daarbij is het als de snelheid van de veranderingen achterblijft bij de urgentie die door velen wordt gevoeld. Maar naar algemene maatstaven heeft Ikea opmerkelijk veel vooruitgang geboekt. Daarvan is misschien wel het allerbelangrijkste, dat de leiding van het bedrijf en een groot deel van de medewerkers inmiddels doordrongen zijn van het wezenlijke belang van duurzaamheid voor de bedrijfsvoering. Binnen het bedrijf leeft een duidelijke motivatie om overal ter wereld, nu én in de toekomst, dóór te gaan met de mars naar een duurzame economie.