Email   Print

Een Zweedse sage

Emancipatie kan vrouwen bevrijden maar moeders niet.

Als het om emancipatie gaat, geldt Zweden als het Mekka van Europa. In Zweden werken bijna evenveel vrouwen als mannen. De helft van de ministers en 43 procent van de leden van het parlement is vrouw. Indrukwekkende cijfers - zeker ook gezien vanuit Nederland - die het gevolg zijn van verstrekkend overheidsbeleid in de afgelopen dertig jaar. Zweedse vrouwen krijgen een jaar - betaald - zwangerschapsverlof. De overheid heeft ervoor gezorgd dat er overal voldoende kinderdagverblijven zijn en Zweedse vrouwen hebben wettelijk recht op kortere werktijd. En toch is de Zweedse emancipatie geen succesverhaal. Van dichterbij bekeken, bevestigt de Zweedse arbeidsmarkt alle 'ouderwetse' beelden. Vrouwen zijn vooral secretaresse en verpleegster en zelden advocaat of directeur. Ofwel: ondanks dertig jaar emancipatiebeleid maken mannen de dienst uit op de Zweedse arbeidsmarkt. Het is een feit dat in elk geval in Zweden de politiek niet aan te rekenen valt; vrouwelijke en manlijke politici hebben eensgezind voor emancipatie op de arbeidsmarkt gestreden. Waarom is het resultaat dan toch zo teleurstellend? Onderzoek leert dat - ondanks alle ondersteunende maatregelen - vrouwen én mannen de spanning tussen werk en gezin als de grootste 'stressfactor' van hun dagelijks leven beschouwen. Die spanning staat vrouwen kennelijk meer in de weg. En de 'conservatieve man' is daarvoor in het moderne Zweden niet de simpele oorzaak.

En het lijkt erop dat juist het emancipatiebeleid die stress versterkt. Werken moet. Maar jonge moeders voelen zich ook getrokken naar hun jonge kinderen en dus kiezen zij niet voor de drukkere baan met meer verantwoordelijkheden. Een aardig recent onderzoek naar de verschillen tussen de Zweedse arbeidsmarkt van de jaren dertig en die van nu bevestigt die conclusie. Destijds bekleedden vrouwen meer hoge posities in het bedrijfsleven dan nu. Het onderzoek geeft daarvoor twee redenen. In de jaren dertig was de arbeidsmarkt veel minder streng georganiseerd zodat een slimme secretaresse gemakkelijk kon doorbreken. Maar ook: vrouwen werden wettelijk verplicht om op te houden met werken als zij trouwden. En dat verloste hen van het conflict tussen werk en gezin dat thans hun leven kwelt.

Emancipatie kan vrouwen bevrijden maar moeders niet, lijkt de moraal van het Zweedse verhaal. Het is een signaal dat beleidsmakers in Nederlandse ministeries en organisaties, die thans verwoed plannen maken om het tekort aan kinderopvang op te lossen, niet zou mogen ontgaan. Kennelijk hebben werkende vrouwen meer nodig dan opvangcentra en werktijdenregelingen. Zij verdienen vooral ook respect en aandacht voor hun moederschap. Niet als bijzaak maar als hoofdzaak. Wat dat betreft is moeder de belangrijkste 'baan'.