Email   Print

De groene kibboets

Het ecologische dorp wint terrein.

Alternatieve leefgemeeschappen bestaan al eeuwenlang, overal en in alle soorten en maten. Vaak vormt een politieke of geloofsovertuiging de gemeenschappelijke deler. De afgelopen decennia is een gevoel van verbondenheid met de natuur een populaire reden om te gaan samenleven. Deze wereld van kleinschaligheid en zelfvoorziening kent sinds kort een nieuwe, opvallende variant: de groene kibbutz. De negentig jaar oude, socialistische, Israëlische leefgemeenschap is omgetoverd tot een woonvorm met een ecologische missie. Gemeenschapsgevoelens en gelijkheidsprincipes moeten ruimte maken voor een groeiend milieubewustzijn. Geen makkelijk proces in een omgeving waar het streven naar zo hoog mogelijke opbrengsten altijd op de eerste plaats heeft gestaan.

Net buiten Jeruzalem en ingeklemd tussen snelwegen, militaire gebieden en fabrieken liggen de plantages van Kibbutz Gezer. Volgens Esotera (oktober 1998) een gebied dat aangeduid zou kunnen worden als 'het Silicon Valley van de landbouwwetenschap'. Duurzame vernieuwing is het sleutelwoord in Gezer. Op de fruitplantages worden allerlei technieken aangewend, die het gebruik van chemicaliën en kunstmest overbodig maken en irrigatie tot een minimum beperken. Er mag grondig op los worden geëxperimenteerd. Stenen muurtjes en planten functioneren als bescherming tegen erosie. Het vrije verloop van de natuur krijgt de voorkeur. Zo zijn de negenhonderd organische olijfbomen van Gezer omringd door een haag van wildgroei. 'Als de bomen vruchten blijven geven, dan is aan één van de belangrijkste grondbeginselen van permacultuur voldaan: ieder element in een tuin zal aan verschillende functies voldoen,' aldus Gezer-kibbutznik Jan Martin Bang in Esotera. Bang is initiator van The Green Kibbutz Group. Een groep samengesteld uit twintig kibbutzim, die verklaard hebben zich te zullen inzetten voor het ecologisch opereren van hun gemeenschap.

'Wij zijn de pioniers van de jaren negentig,' aldus Bang. 'Vroeger streden kibbutzim voor de stichting van een staat, tegenwoordig moeten we ons inzetten voor ons voortbestaan.' De beweging streeft ernaar elke kibbutz - in totaal 277 met 120.000 inwoners - bewust te maken van een duurzame levenswijze. Auto's moeten gemeenschappelijk worden gebruikt en inkopen dienen gezamenlijk te worden besteld om transport en verpakkingsmateriaal te beperken. Huizen moeten worden gebouwd met kalk of klei uit de omgeving. En het gebruik van zonne-energie moet zoveel mogelijk worden bevorderd. De groep werkt nauw samen met de drie grote kibbutz-bewegingen, milieugroeperingen en de Israëlische overheid. Het uiteindelijke doel is het instellen van speciale milieucommissies binnen de algemene vergadering van iedere kibbutz. Omdat de belangen van deze vaak zo hoog zijn, beseft Bang dat voorlichting voorlopig de prioriteit heeft. 'Onze jeugd moet de kibbutz als leerschool gaan gebruiken waar ze kunnen experimenteren met zuinige en milieuvriendelijke productieprocessen.' In Gezer blijken jeugdige kibbutzniks inmiddels zeer enthousiaste bouwers van lemen huizen te zijn.

Ook op internationaal niveau is de groene kibbutz-beweging actief. Het maakt deel uit van een netwerk van ecologische dorpen en gemeenschappen: The Global Eco-village Network. Volgens het netwerk zijn ecologische dorpen 'een nieuwe poging van de mensheid om in harmonie met de natuur en met elkaar te leven. Zij bieden een unieke proeftuin voor nieuwe ideeën en technieken, die vervolgens in de meer gangbare woonvormen kunnen worden geïntegreerd.' Het netwerk bestaat inmiddels vier jaar en kent honderdzestig aangesloten gemeenschappen. Hoewel initiatiefnemer Ross Jackson erkent dat het ecologische dorp een groot succes is, moet het ideale model volgens hem nog worden ontwikkeld. 'Tijdens onze bijeenkomsten met ecologische dorpelingen uit de hele wereld, blijkt de enorme geestdrift voor de realisatie van de perfecte, duurzame leefvorm,' schrijft hij op zijn drukbezochte website (www.gaia.org). Binnen het netwerk wordt druk gewerkt aan het onderling uitwisselen van ervaringen en strategieën. 'Het smeden van banden is van levensbelang,' aldus Jackson. 'De problemen die komen kijken bij duurzaam leven zijn namelijk veel te gecompliceerd om individueel op te lossen.'