Email   Print

Beleggen om de wereld te veranderen

Gesprek met Amy Domini, voortrekker van ethisch beleggen in de Verenigde Staten.

Ethisch investeren is in. Vroeger was 'investeren met het hart' nog iets voor idealisten, tegenwoordig kan ook de professionele belegger zonder schroom geld verdienen aan het streven naar een betere wereld. Nederland heeft met de relatief kleine fondsen van onder andere het Andere Beleggingsfonds en het ASN Aandelenfonds weinig ervaring met duurzaam beleggen. Misschien dat daarin binnenkort verandering komt nu Robeco haar DuurzaamAandelen Fund heeft geïntroduceerd. Het grote voorbeeld van het nieuwe Robeco-fonds is het Amerikaanse Domini Social Equity Fund, opgezet door Amy Domini. Als hoofd van dit fonds, als partner van het onderzoeksbureau Kinder, Lydenberg, Domini (KLD), maar vooral als specialist op het gebied van ethisch investeren, reist zij thans over de wereld om haar verhaal te vertellen. Steeds vaker zelfs en dat stelt haar gerust: 'Het heeft even geduurd, maar het moment komt eraan. Nog even en de ethische investeerder hoeft niet langer het gevoel te hebben zijn eigenaardige interesse te moeten verantwoorden.'

Amy Domini (49) is er heilig van overtuigd: 'Maatschappelijk verantwoord investeren heeft de potentie om de wereld te veranderen. Het heeft de potentie om het algemeen besef terug te draaien dat het doel van bedrijven is om winst te maken. Dat is niet het doel en dat mag het ook nooit worden. IBM heeft niet als doel om winst aan haar aandeelhouders uit te keren. Het doel van IBM is om computers te verkopen. Winst is slechts een middel dat daarbij kan helpen.' Ruim twintig jaar geleden maakte Domini het haar missie om winstgevende investeringen met persoonlijke principes te verenigen. 'Toen ik voor een opdracht van de universiteit van Harvard de aandelenportefeuille van mijn kerkgemeenschap moest beschrijven, kwam ik er tot mijn verbazing achter dat de kerk investeerde in bedrijven die betrokken waren bij de wapenhandel. De kerk wist daar niets van. Het druiste ook tegen alle principes van de kerkgemeenschap in. Maar de investeerder van toen beschikte nauwelijks over informatie over de bedrijven waarin hij investeerde. Er was ook geen sprake van een dialoog met het bedrijf waarin werd geïnvesteerd. Die ervaring opende mijn ogen.'

In de jaren tachtig verwierf Domini bekendheid met de eerste boeken over ethisch beleggen. Het - samen met haar toenmalige echtgenoot Peter Kinder - in 1984 geschreven Ethical Investing wordt door velen nog steeds gezien als het standaardwerk over ethisch beleggen. In 1990 volgde de oprichting van het onderzoeksbureau KLD. Het bureau biedt informatie over duurzaam ondernemen en beoordeelt de activiteiten van bedrijven op dit gebied. Klanten zijn zowel particuliere als institutionele beleggers die hun geld graag duurzaam willen beleggen.
Domini: 'Uiteindelijk willen wij de barrières voor maatschappelijk verantwoord investeren weg nemen.' De introductie in 1990 van de eerste beleggingsindex voor sociaal verantwoorde fondsen, de Domini 400 Social Index, heeft wat dat betreft een belangrijke bijdrage geleverd. Deze index is gebaseerd op de Amerikaanse Standard & Poor's 500 Index. Door alle bedrijven weg te strepen die zich bezighouden met gokken, alcohol, tabak - 'de drie originele sin stocks' -, kernenergie en defensie-industrie, bleven er 250 bedrijven over. Dit aantal werd vervolgens aangevuld met 150 bedrijven die zich hebben onderscheiden door bijvoorbeeld een progressief sociaal beleid of milieuvriendelijke maatregelen.
De Domini-index heeft in de afgelopen acht jaar laten zien dat verantwoord beleid niet minder hoeft op te leveren. In vergelijking met de S&P 500 heeft de Domini-index een hoger rendement opgeleverd. Voor Domini is dat mooie resultaat haast vanzelfsprekend: 'De voornaamste reden is dat bedrijven die ethisch of milieuvriendelijk handelen een veel kleinere kans hebben om verwikkeld te raken in langdurige en kostbare juridische geschillen.' Maar het werkt ook andersom. Winstgevende bedrijven zullen eerder geneigd zijn een sociaal of milieuvriendelijk beleid te voeren.

KLD beoordeelt bedrijven aan de hand van 'negatieve' criteria die bedrijven uitsluiten van betrokkenheid bij specifieke activiteiten en aan de hand van 'positieve' criteria die juist de inzet voor of betrokkenheid bij bepaalde thema's evalueren. Tabaksfabrikant Philip Morris bijvoorbeeld wordt uitgesloten ongeacht haar activiteiten voor het promoten van kunst. Maar Intel zit wel in de index, terwijl het bedrijf simulatieprogramma's levert aan de defensie-industrie. Domini: 'Ik ben een pragmatist. Het is nooit mijn intentie geweest om het schoonste of meest sociaal verantwoorde fonds te creëren. Op ieder bedrijf valt wel iets aan te merken. Het is daarom ook vrij moeilijk om te bepalen welk bedrijf de toets der ethiek kan doorstaan. Er zijn industrieën waar wij genoodzaakt zijn om die bedrijven te selecteren die zich het best hebben geprofileerd of die hebben aangegeven bepaalde omstandigheden te willen verbeteren.' Slechts bij hoge uitzondering worden bedrijven uit de index geschrapt. Vorig jaar werd IBM uit de index gehaald, nadat was gebleken dat de onderneming een aantal supercomputers had verkocht aan het nucleaire programma van het Russische ministerie van defensie. Domini was onverbiddelijk: 'Pas enkele jaren geleden lieten we IBM toe onder andere vanwege het progressieve werknemersbeleid en de beslissing om zich terug te trekken uit de Amerikaanse wapenindustrie.'

Het onderzoeksbureau van Domini maakt bij haar toetsing - ofwel screening - gebruik van het zelf ontwikkelde onderzoekssysteem Socrates. Zeshonderdvijftig bedrijven zijn inmiddels op deze manier 'gemonitord'. Alle beschikbare informatie - variërend van mediapubliciteit en bedrijfspublicaties tot informatie verkregen van actiegroepen - wordt geëvalueerd waarna in samenspraak met het desbetreffende bedrijf een jaarlijks bedrijfsprofiel wordt opgemaakt. KLD onderhoudt nauwe contacten met de bedrijven in het Domini-fonds. 'In de afgelopen tien jaar heb ik kunnen bespeuren dat bedrijven prijs stellen op onze evaluatie', zegt Domini. Haar bureau wordt ook benaderd door bedrijven die informeren naar criteria waaraan ze moeten voldoen om in de index te komen. Domini verklaart de bereidheid van bedrijven om mee te werken door de duidelijke criteria die haar bureau heeft ontwikkeld.

Heldere criteria zijn van doorslaggevend belang voor een doorbraak van duurzaam beleggen. Thans verschillen de criteria per fonds waardoor het moeilijk is om bedrijven die in verschillende fondsen zijn opgenomen met elkaar te vergelijken. Alleen al in de Verenigde Staten zijn vele verschillende fondsen die ethisch of duurzaam beleggen. Maar ook het handjevol Nederlandse fondsen hanteert verschillende criteria. Dit gebrek aan standaardisering staat de beoordeling van duurzaam ondernemen nog in de weg. Overigens ziet Domini een duidelijk verschil tussen de Europese en de Amerikaanse markt. Ethisch beleggen is weliswaar al jaren bekend in de Verenigde Staten, maar die ontwikkeling betreft vooralsnog vooral het sociale beleid van ondernemingen. Volgens Domini ligt Europa echter duidelijk voorop waar het om duurzaam - milieubeleid - ondernemen gaat.


Een rol als activist gaat de strateeg Domini niet uit de weg. 'Uiteindelijk is het mijn doel om een wanhopige strijd te winnen; de strijd tegen het systeem. Een belangrijk middel voor sociale verandering is sociaal maatschappelijk investeren. Multinationals regeren de wereld. Ze hebben de financiële middelen om regeringen om te kopen. En wij als aandeelhouder moeten proberen om deze macht binnen redelijke grenzen te houden. Het is voornamelijk door dit soort actie dat bedrijven hun gedrag zullen aanpassen.'