Email   Print

Houtskoolschetsen

Een fijne infrastructuur verdraagt geen grove plannen.

Minister Pronk staat nu bijna een half jaar aan het hoofd van het ministerie van VROM, en een tijdje geleden is hij naar buiten gekomen met een rapport over de ruimtelijke ordening van ons land. Dat heeft hij natuurlijk niet zelf bedacht, daar waren hele departementsafdelingen al tijden mee bezig voordat hij in beeld kwam. De enige vraag voor hen was wie het zou presenteren - dàt het gepresenteerd zou worden stond natuurlijk buiten kijf. Een heel gedetailleerd plan was het niet - het werd aangekondigd als een houtskoolschets.

Nu is Nederland bepaald niet een plek waar je naar willekeur lijnen in kunt uitzetten voor wegen, spoorbanen, woonkernen, bedrijfsterreinen en open ruimte. Het is geen onontgonnen wildernis. Integendeel, iedere vierkante meter van ons landschap spreekt van eeuwen waarin mensen zijn bezig geweest de omgeving naar hun hand te zetten. Uit een vliegtuig zie je op een heldere dag een prachtig patroon van terpen en esdorpen, vestingsteden, Napoleontische straatwegen, kanalen uit de tijd van de industriële revolutie en uit de twintigste eeuw slaapsteden, kantorenwijken, autowegen en een groen hart dat dichtslibt met industriële chrysantenkassen en landingsbanen. Het is als een heel gedetailleerde pentekening. Hier en daar briljant uitgevoerd, op andere plekken met ernstige tekortkomingen of beschadigingen. Het is hoe dan ook geen leeg vel papier.
Houtskoolschetsen zijn een aparte beeldende techniek. Ze zijn intuïtief, globaal, snel, voorlopig; ze vlekken gemakkelijk dus ze moeten snel worden gefixeerd; en bovenal: ze vereisen een wit vel papier. Wie een houtskoolschets maakt over een bestaande pentekening heen - zeker als dat een tekening is van grote historische waarde - is als iemand die een schilderij met een stanleymes te lijf gaat. Die offert het werk van eeuwen op aan zijn eigen expressiewaan van de dag. Bovendien is de treurige uitkomst dat de voorstelling onherkenbaar wordt en dat er aan het eind alleen maar zwart en grijs is. Het wit, het ongerepte, de open ruimte is het slachtoffer. De notitie van Pronk spreekt van bebouwingscorridors. Ze zijn er al, we zien ze overal langs de snelwegen verschijnen waar ooit open gebied was. Amorf en karakterloos; Los Angeles aan de Noordzee. Geknoei met houtskool.

Wie een historische pentekening voor zich heeft, moet die met respect en liefde behandelen. Als er iets bij moet komen, laat dat dan net zo gedetailleerd zijn als wat er al staat. Houtskool is verboden - net zo verboden als een latexroller bij de restauratie van een schilderij. Wees vooral zuinig op het wit. Het is de bestaansgrond van het zwart, en als het eenmaal is ingevuld, is het bijna nooit meer terug te halen.