Email   Print

'Je moet je eigen hersens trainen'

De ketterse visie van een Russische pedagoog in het sovjetsysteem.

Een kind heeft vrijheid nodig om zich natuurlijk te ontwikkelen. Boris Nikitin - de Russische dokter Spock en Maria Montessori in één - gelooft er heilig in. Tegen de verdrukking in ontwikkelde hij zijn levenslessen binnen het sovjetsysteem van de jaren vijftig. Nikitin heeft zijn ideeën vooral in zijn eigen gezin met zeven kinderen moeten ontwikkelen. Zijn oudste zoon Alex Nikitin (39) - die in Londen woont - herinnert zich, dat er jaarlijks meer dan duizend mensen in hun kleine Moskouse woning kwamen kijken hoe het met hun opvoeding gesteld was en wat ze ervan konden opsteken. In het Britse blad Natural Parent vertelt Alex, dat zijn vader het bepaald niet had begrepen op doktoren en onderwijzers als de natuurlijke sovjetopvoeders. Hij leerde zijn kinderen hoe ze zelf problemen moesten oplossen. Zo weet Alex nog, hoe hij als tweejarige een deur van een ijskast moest openen met een pan melk in zijn knuistjes. Zijn vader zei tegen oma, dat ze de deur niet voor de kleine Alexsey moest opendoen: hij moest zelf ontdekken hoe hij dit probleem kon oplossen.

De nu tachtigjarige vader Boris was oorspronklijk ingenieur, maar ontdekte zijn pedagogische begaafdheid en wilde een onafhankelijke school oprichten. Dat bleek tegen het zere sovjetbeen. Hij werd ontslagen en uit zijn (staats)baan gezet. Samen met vrouw Lena besloot hij zijn ideeën over een natuurlijke opvoeding met nadruk op ontdekkingszin op hun gezin met kleine kinderen bot te vieren. En met succes! Zijn eerste boek Zitten wij op het juiste spoor? was binnen enkele weken uitverkocht. Een tweede druk werd verboden en Boris verloor zijn nieuwe baan als wetenschappelijk onderzoeker bij een pedagogisch instituut. In de jaren tachtig kwam de internationale doorbraak: hij werd in Duitsland ontdekt en er werd een stichting voor hem in het leven geroepen.

In zijn boeken - die vooral in Japan en Duitsland goed verkopen - legt Nikitin er de nadruk op, dat kinderen creatieve schepsels zijn, terwijl het sovjetschoolsysteem kinderen door eindeloze herhaling vaardigheden aanleerde die hun nieuwsgierigheid het zwijgen oplegt. Voor vader Boris gaat het er juist om zélf de prikkel van problemen in de dagelijkse werkelijkheid te ontdekken door middel van waarneming, vergelijking, analyse en associatief vermogen. Vooral vóórdat een kind naar school gaat, is het sterk afhankelijk van deze creatieve vermogens. Alex - die op zijn derde leerde lezen en zichzelf bepaald geen genie noemt - vergelijkt zijn vaders opvoedingsmethoden met het bouwen van een computer. 'Een klein kind dat zelf eindeloos problemen moet oplossen, bouwt zijn eigen "hardware" voor zijn toekomstige leven.' Nikitin was ervan overtuigd, dat een kind van zeven de intelligentie van een volwassene kan hebben. Dan moet zijn familie wel een natuurlijk klankbord zijn, waarbij het probleemoplossend vermogen van de kinderen steeds een beetje meer op de proef wordt gesteld. Het kind moet volledige vrijheid krijgen om problemen onafhankelijk op te lossen; ouders moeten hem begeleiden, maar niet interveniëren. Nikitin heeft ook creatief speelgoed ontworpen; spelletjes met blokjes gebaseerd op een klassieke Chinese puzzel. Het spelletje maakt het ware potentieel van de hersens vrij, zonder dat er sprake is van enige pressie. Zegt Alex: 'Je lost de puzzel in een uur of in het verloop van enkele dagen op. Maar als het je lukt, is het jóúw prestatie en daar gaat het om. Je moet je eigen hersens trainen.'