Email   Print

Vorm en ervaring

Oogsten in de beschaving is een boeiende opgave. De afgelopen tijd dwarrelden namen en titels in grote getale over de Ode-burelen. We genoten van uw dagelijkse inzendingen en het viel ons op, dat u uit de immense hoeveelheid regelmatig dezelfde favorieten voordroeg. We vonden inspiratie in - ons - onbekende werken, die we opzochten om te ontdekken dat ook wij door hun toon of inhoud werden geraakt.

Daarnaast organiseerden we een aantal 'Oogst-diners' met 'cultuurwatchers' om van hen te horen wat de bakens van onze beschaving zijn. Het uiteindelijke resultaat van onze zoektocht vindt u vanaf pagina… Zo'n reeks van grote werken - u treft gelukkig ook enkele niet zo bekende parels aan - heeft iets overweldigends. Het zijn vaak historische documenten, die ook vandaag nog betekenis geven aan vele levens. Dat is natuurlijk mooi en goed, maar de afgelopen weken bekroop mij ook een paar maal het gevoel, dat de westerse beschaving zijn vormen niet los kan laten. Ik dacht aan indianen die dagen of zelfs weken werken aan uiterst verfijnde tekeningen - kunstwerken - in het zand om ze vervolgens uit te wissen: het werk is de ervaring, niet het resultaat. De boekdrukkunst en muziek op bandjes en cd's hebben iets gemeen met dat merkwaardige verschijnsel van toeristische fotografie. U kent het wel: toeristen die zich verdringen om de mooiste foto's of video's te maken van monumenten. De echte ervaring van het moment wordt geofferd aan een toekomstige suggoraat-ervaring als de kiekjes thuis op de bank worden bekeken. De vergelijking gaat natuurlijk mank, want iemand die vandaag een meesterwerk van vroeger leest, heeft in het heden een eigen beleving. Toch blijft lezen over, je verplaatsen in de wereld van een ander, iets anders dan zelf ervaren.

Deze gedachten kwamen op tijdens een bezoek aan een bijeenkomst van de Indiase hindoe-lerares Amma. Amma, afkomstig uit de Zuid-Indiase deelstaat Kerala, waar zij als een verlichte geest werd herkend, staat bekend als de goeroe van de omhelzing. In de hele wereld staan mensen in de rij om door haar te worden omhelsd. Haar bijeenkomsten worden gekenmerkt door eenvoud, zonder pretenties. Amma zingt, vertelt een verhaal en omhelst alle aanwezigen. Ik legde mijn hoofd in haar schoot, ze knuffelde en koesterde me als een klein kind. Het was een prachtige, ontroerende ervaring. Ik voelde een stroom van belangeloze liefde en ik denk, dat er niets in het leven meer steunend en dragend is.
Dat gevoel werd bevestigd, toen ik de volgende (zondag)ochtend de televisie aanzette en in een mis verzeild raakte. Ook die bijeenkomst ging over God, maar wat een verschil. De westerse God is gevangen in afstandelijke vormen. Het is niet makkelijk om die God te ervaren in een kerkdienst. Vormen kunnen ervaringen in de weg staan, is mijn inzicht dat de oogst van Ode een beetje doorkruist. Of toch niet: culturele werken bieden soms de inspiratie voor nieuwe levensstappen. Voor nieuwe ervaringen.
Veel leesplezier en, namens het hele Ode-team, een gelukkig en geïnspireerd 'laatste' jaar van dit millennium.