Email   Print

Kantoorkathedralen

De spirituele betekenis van files, beeldschermen en aandeelhouders.

Door alle eeuwen heen heeft de mens het hoogste en het indrukwekkendste, dat hij kon bouwen, gewijd aan zijn goden. De piramides van Egypte, de stupa's en pagodes van Azië, de kathedralen van middeleeuws Europa, allemaal waren het pogingen van mensen om hun goden een plaats in hun midden te geven. Zij moesten groots en prachtig zijn, want alleen dan was er een kans dat de goden zich zouden verwaardigen af te dalen en dat mens hen op loopafstand zou kunnen ontmoeten. Verbinding met het hogere, daar ging het om.

Kathedralen en kerken zijn in ons deel van de wereld een voetnoot geworden in de skyline van de stad. De moderne mens is niet religieus meer, zo heet het, hij heeft geen gevoel meer voor transcendentie en dat laat hij zien in de gebouwen die hij neerzet. Het hoogste, grootste en indrukwekkendste is tegenwoordig het kantoorgebouw. Zie de Grande Arche in La Défense, de kantoorclusters van Canary Wharf, en zelfs de overkapping van de Utrechtse Baan in Den Haag. Die zijn gewijd aan organisatie en efficiency.

Misschien. Maar misschien zien de mensen van het jaar 2498 dat later heel anders. Die krijgen dan beeldmateriaal van onze wereld onder ogen - de gebouwen zelf zijn dan al zes keer gesloopt en vervangen door andere - waaruit zij concluderen dat wij juist een buitengewoon religieuze samenleving zijn geweest. Zij zien van hun afstand bouwwerken waar niets gebeurt, er gaat niets in en er komt niets uit, waar desondanks bijna de halve bevolking zich volgens een vast ritueel elke dag heen begeeft. Die opgang naar de dagelijkse dienst heeft alle kenmerken van een processie. Wij noemen het file, maar van een afstand gezien is het een bedevaart. Traag, met veel mogelijkheid tot bezinning, in stilte of gezamenlijk luisterend naar dezelfde verkeersberichten. Na binnenkomst in het kantoor gaat iedereen zitten bij een bureau, een soort privé-altaar met daarop een beeldscherm, van waaruit de gelovige in meditatieve onbewogenheid de hele dag inzichten doorkrijgt. Dat scherm - en een heel scala aan mogelijkheden tot stem- en oorcontact met het niet-aanwezige - is tegelijk het middel, waarmee de mens bij zijn altaar zich in zijn bestaan verbonden weet.

Sommige mensen hebben hier geen deel aan. Zij worden alom erkend als de treurigste beklagenswaardigen. Niet omdat zij niet te eten hebben, want dat hebben zij doorgaans wel maar omdat zij geen deel hebben aan de verbondenheid. Werklozen heten zij, maar eigenlijk zijn het verbindingslozen. Het zijn paria's, outcasts. Sommige bewogen gelovigen leggen dan ook een religieuze ijver aan de dag om hen hoe dan ook weer aangesloten te krijgen bij de gemeenschappelijke confessie. De priesters in deze godsdienst heten 'lid van de raad van bestuur'. Zij hebben een speciale priesterschool doorlopen - meestal faculteit bedrijfskunde genoemd of business school. Daar hebben zij geleerd de godheid te doorgronden en vooral welke offers hem welgevallig zijn. De godheid heet de 'aandeelhouder'. Niemand heeft hem ooit gezien, maar alle handelen wordt gerechtvaardigd met een beroep op zijn wil. De aandeelhouder wil, dat wij fabrieken verplaatsen en mensen ontslaan, het is in het belang van de aandeelhouder dat wij fuseren, of de aandeelhouder verlangt juist dat wij ons opsplitsen. De aandeelhouder is onzichtbaar maar hij is overal. En de wil van de aandeelhouder moet geschieden.

De hoogste vervulling in deze godsdienst is - volgens een archetypisch patroon - in mystieke eenheid op te gaan in de godheid. Zelf aandeelhouder worden, wat hogers is er denkbaar?