Email   Print

God komt Moeder Aarde te hulp

Spirituele ontwikkeling is het antwoord op de milieucrisis.

De ecologische revolutie is nabij en God komt de groene revolutionairen een handje helpen. De internationale milieubeweging krijgt de laatste tijd in toenemende mate steun uit religieuze hoek. Geloofsgemeenschappen leggen hun onderlinge verschillen opzij om zich te wijden aan de 'heilige oorsprong van alle bestaan'. Centraal in deze nieuwe spirituele ontwikkeling staat de verkondiging dat 'in de religie het antwoord ligt voor de moderne milieucrisis'. Die crisis wordt gezien als het gevolg van de scheiding tussen de mens en zijn directe omgeving. Alleen door de onderlinge samenhang van alles op aarde te erkennen, wordt de mens zich bewust dat de natuur zich niet leent voor overheersing. De ecologische revolutie moet vergezeld gaan van een innerlijke, spirituele revolutie.
Vooral in de Verenigde Staten kent de ecospirituele beweging veel aanhangers. De grootste groep is The National Religious Partnership for the Environment met meer dan 55.000 kerkelijke gemeenten. De beweging is gevestigd op twee uitgangspunten: de aarde wordt bedreigd door menselijk falen en dit falen kan alleen worden bijgestuurd door godsdienst. Volgens Peter Kreitler - een van de oprichters van het samenwerkingsverband -moeten onze milieuproblemen niet als politieke problemen worden beschouwd. 'Het zijn ethische problemen, problemen van verantwoordelijkheid. Daarnaast is het een religieus probleem. God heeft ons op deze aarde gezet om er voor te zorgen, niet om haar te plunderen', predikt de protestantse dominee in Nouvelles Clés (juli/augustus 1998). Hij realiseert zich, dat de beweging een zware handicap heeft. 'Iedereen kent de betreurenswaardige bijbelverzen in Genesis, die de mens beveelt om "de schrik van alle levende schepselen" te worden.' Volgens Kreitler moet deze overheersing van mens over natuur niet te letterlijk worden genomen: 'Alle schepselen zijn het werk van God en hebben recht op onze eerbied.'

Een belangrijke exponent van het Amerikaanse ecospirituele denken is Tom Hayden. In The Lost Gospel of the Earth (Sierra Club Books, 1996) schrijft Hayden - ex-activist en tegenwoordig senator van Californië voor de Democraten - dat de spirituele wereld zichzelf te gronde zal richten, als zij zich niet achter de milieubeweging schaart. Hij legt een groot deel van de schuld van de milieucrisis bij de grote, universele religies. 'De oorsprong van de crisis ligt in de periode dat monotheïstische godsdiensten de natuurgodsdiensten - die waren gericht op de verering van Moeder Aarde - vervingen. In onze huidige geloofsbelevenis moeten we "deze verloren religie van de aarde" weer terugvinden.' De visie van Hayden sluit nauw aan bij de boodschap van Peter Russell in zijn laatste boek Waking Up in Time: Finding Inner Peace in Times of Accelerating Change (Origin, 1998, zie ook de bespreking op pagina ..). Russell ziet de huidige milieucrisis als een noodzakelijke stap in de evolutie op weg naar een nieuwe fase van de mensheid: de geestelijke ontwikkeling. De milieucrisis geeft de grenzen van het materialisme aan en opent de weg naar spirituele groei.

Dat de milieucrisis is toe te schrijven aan het antropocentrisme van de moderne mens, staat in de verschillende ecospirituele theorieën centraal. Of het de Gaia-theorie is van James Lovelock - de gehele planeet functioneert als één groot levend, zichzelf organiserend systeem - of de zogenaamde 'diepe ecologie' van Arne Naess - er is slechts ecologisch bewustzijn bij spiritueel bewustzijn - alle zijn het over één ding eens: de mens is een integraal onderdeel van de natuur. Hij overheerst hem niet. Om de milieucrisis te kunnen oplossen moet antropocentrisme plaats maken voor 'ecocentrisme'. Karakteriserend is de wijze waarop de Amerikaanse spirituele auteur Thomas Berry dit in zijn bestseller The Dream of the Earths (Sierra Club Books, 1988) beschrijft: 'Als er een parlement voor alle schepselen zou bestaan, dan zou zijn eerste beslissing kunnen zijn de mensen uit de gemeenschap weg te stemmen, omdat hun aanwezigheid te dodelijk is om nog langer te worden getolereerd.'