Email   Print

Nieuws wordt eenzijdig en platter

Oprukkende commercie in de traditionele media bedreigt de democratie, maar Internet biedt hoop.

In het voorportaal van de informatiemaatschappij, staat het begrip nieuws ineens ter discussie. In de greep van de commercie dreigt het nieuws steeds eenzijdiger en platter te worden. Er is sprake van een enorme machtsconcentratie in medialand. Enkele mediagiganten - onder aanvoering van Time Warner-Turner en Murdoch News Corporation - dicteren de internationale nieuwsstroom. Die ondernemingen zijn primair uit op het verhogen van hun winsten. Het gevolg is dat er op de redacties reeds jarenlang wordt bezuinigd, het aantal advertentiepagina's of commercials is opgevoerd en 'human interestverhalen en amusement' in toenemende mate het nieuws van de dag bepalen. O.J. Simpson, Gianni Versace en prinses Diana verdringen het politieke nieuws van de voorpagina's. Volgens Red Pepper (april 1998) is dit een zorgelijke, maar logische ontwikkeling: 'Het overleven van de krant is volledig afhankelijk van de verkochte oplage. Een grote verkochte oplage, kan alleen worden bereikt door de lezer ontspanning te bieden - niet door accurate verslaggeving of een eerlijk debat. Die trend is ook waar te nemen bij radio en televisiestations.' Red Pepper constateert een ernstig gevaar: 'Als we een democratie wensen, hetgeen inhoudt dat elke burger politiek goed geïnformeerd moet zijn, dan zijn ook media noodzakelijk die zich niet volledig aan het commerciële marktprincipe overleveren. Een belangrijker aandachtspunt voor de democratie is er niet.'

De consument heeft gelukkig nog een stem in het kapittel. Met de zapper in zijn hand en zijn keuze van krant, kan hij een pittig signaal afgeven aan de media en een hogere journalistieke kwaliteit afdwingen. Maar in de vrije markteconomie dicteert kwantiteit helaas de gemiddelde kwaliteit. En de massa is toevallig gek op heel veel sport, heel veel amusement, heel veel sterren en heel veel human interest. Uitgevers en omroepen spelen er handig op in. 'De laatste trend in medialand is het presenteren van spraakmakende themaverhalen', weet The Economist (4-10 juli 1998). 'Koffiepraat-thema's' als 'Monica Gate', 'Baby Bull Tornado' of 'Willy de Orka gaat verhuizen' worden nu wereldwijd gepresenteerd als het gespreksonderwerp van de dag: van India tot Hawaï, van Japan tot Guatamala. Wanneer publiceert Time Warner-Turner over de ondergrondse nucleaire proeven in de Verenigde Staten? Wanneer zien we de Chinese bezetting van Tibet uitvoerig belicht op CNN? Welke krant van Murdoch biedt een goed onderbouwde reportage over de economische situatie van vele Afrikaanse landen? Door de verminderde aandacht voor belangrijke politieke, economische en maatschappelijke onderwerpen holt de kwaliteit van de journalistiek achteruit. Onderzoeksjournalisten komen bijna niet meer aan bod. Zo zijn de full time banen voor journalisten tussen 1990 en 1995 in Engeland met de helft afgenomen. Ervaren journalisten worden vervangen door jonge, ambitieuze part timers met korte contracten. Een trend die ook in Nederlandse media speelt.

De opkomst van nieuwe media als Internet biedt mogelijk een verlichting tegen deze
'verdomming' en 'vereenzijdiging' van de journalistiek. 'Nieuwe media - interactieve, de kabel, het web - zuigen macht weg van de bestaande journalistieke en maatschappelijke instituten. We zien op het Internet een soort Praagse lente onder mensen die voorheen nog geen toegang hadden tot de media en nu zichzelf kunnen uiten. Het is opwindend. Het gaat terug naar de originele bron van journalistiek in de achttiende eeuw', zegt de journalist Jon Katz, journalist van computertijdschrift Wired in Reason (januari 1998). 'We zien daarmee tegelijk ook het einde van zogenaamde objectieve journalistiek op het Web. Objectiviteit was nooit een morele norm: het was een marketingtechniek. De consument wil nu steeds vaker een medium met een breed en duidelijk standpunt. Dat kan via het Web.' In die ontwikkeling verbleekt de toonaangevende mening van de krant. Straks maakt iedereen zijn eigen nieuws en dat is best een uitdagend vooruitzicht.