Email   Print

Het kantoor als hoeksteen van de samenleving

Voor de moderne mens vervangt het werk steeds vaker het gezin.

Linda Avery is getrouwd, heeft twee kinderen en werkt als directrice bij een Amerikaans Fortune 500-bedrijf. Hetzelfde bedrijf waar haar man werkt. Haar baan betekent alles voor haar. Daar, zegt zij, kan zij pas ontspannen van de stress thuis. 'Gewoonlijk kom ik zo vroeg mogelijk naar kantoor om maar van huis weg te zijn. Het is de plek waar ik eindelijk mezelf kan zijn, waar ik mijn voldoening haal en waar ik waardering krijg. Het werk is eigenlijk als een familie geworden.' Hoewel Linda's situatie uniek lijkt, is het een verschijnsel dat voor veel werkenden realiteit is geworden. Werk is niet langer werk, maar werk wordt thuis, onderstreept sociologe Arlie Hochschild in haar boek The Time Bind: When Work Becomes Home and Home Becomes Work (Henry Holt, 1997). 'We willen niet alleen meer werken omdat daar een financiële beloning tegenover staat, maar ook omdat we het daar leuker vinden dan thuis', schrijft ze in haar analyse, die in de Verenigde Staten veel stof heeft doen opwaaien.

Na een uitvoerig driejarig onderzoek binnen bovengenoemd - anoniem gebleven - bedrijf komt Hochschild tot een aantal opvallende, of eigenlijk schokkende, conclusies. Zij constateert, dat voor steeds meer mensen 'de carrière de persoonlijke ontwikkeling biedt, die de familie vaak niet - meer - kan geven; dat pas in de bedrijfsomgeving de waarheid over onszelf kan worden ontdekt, en dat het de collega's - en niet kinderen, broers of zussen - zijn, die de bron zijn geworden van geestelijke beloning, emotionele steun en gemeenschapsgevoel.' Zo wenst praktisch geen van de 21.000 werknemers van het bedrijf gebruik te maken van 'familie-vriendelijke arbeidsvoorwaarden'. Flexibele werktijden, ouderschapsverloven en jobsharing zijn niet gewenst, omdat 'de huiselijke sfeer de stress brengt die op het werk juist kan worden vermeden'. Als reactie op de groeiende behoefte heeft het bedrijf dat zij onderzocht, werkgroepen ingesteld waarin werknemers kunnen leren omgaan met gevoelens van angst, depressie en boosheid.

Volgens Hochschild zijn het niet langer alleen de mannen die het huis ontvluchten en hun heil zoeken in lange werkdagen. 'Het opvallende van mijn bevindingen is, dat ook vrouwen het oppervlakkige kantoorleven juist ervaren als intens bevredigend', zegt zij in een interview met Mother Jones (mei/juni 1997). Het gevolg is, dat - nu steeds meer vrouwen werken - het kantoor het centrale punt van de samenleving wordt. Maar met die ontwikkeling verandert ook de sfeer op kantoor. Het werk krijgt een veel bredere functie dan voorheen. Het is een plek geworden waar mensen tevens hun spirituele ontwikkeling en persoonlijke groei doormaken.
Hochschild zegt, dat 'bedrijfskundige ontwerpers in de gaten hebben gehouden hoe vrouwen met elkaar omgaan, daar de beste vrouwelijke intuïties uit hebben gehaald en deze vervolgens naar de boezem van het kapitalisme hebben getransformeerd'. Met andere woorden: met meer aandacht voor spiritualiteit en - daar nauw mee samenhangend - een meer ethische bedrijfsvoering ontstaat een menselijk kapitalisme.

Zelfs in de Londense City - het gewezen centrum van harde bedrijfspolitiek - wordt tijd voor bezinning gezocht. Het bijwonen van speciale kerkdiensten of boeddhistische meditatielessen is niet langer aanleiding om als obscuur te worden beschouwd. 'Er is een immense en groeiende behoefte aan spiritualiteit in de City', zegt Stephen Green, beleggingsstrateeg en tevens predikant, in de The Economist (11 oktober 1997). Honderden in krijtstreep gestoken beurshandelaren en andere financiële experts bezoeken elke dinsdag de gebedsdienst van St. Helen's Church of op woensdag de Celebrate-dienst in St. Margaret's Church. Onlangs is ook, met behulp van vele donaties van financiële instellingen, het Centre for Marketplace Theology geopend; 'een plaats voor christelijk bewustzijn in en voor de City en bedoeld voor haar werknemers die het gemis en de pijn voelen'.

Maar de markt blijft onverbiddelijk - ook voor de bewuste manager. Het eerste doel van meer bewustzijn is... een verhoogde arbeidsproductiviteit. Yoga Journal (november/december 1997) wijst erop, dat meer ruimte voor spiritualiteit in het bedrijfsleven nog geen einde betekent van de voortwoekerende stress met bijbehorende burn out- en mid life-crisesverschijnselen. 'Zelfs als je werkt voor het meest voorbeeldige en bewuste bedrijf, heb je nog te maken met elementen die van werk gewoon werk maken.' Streberige collega's maak je in ieder bedrijf mee en een deadline blijft een deadline - hoe begripvol een baas ook kan zijn. Het blad adviseert dan ook om 'momenten van boosheid, teleurstelling of angst te laten volgen door vijf minuten van stilte om even tot jezelf terug te keren. Binnen het dagelijks werkritme is het noodzakelijk, dat ruimte wordt vrijgemaakt voor quiet time.' Het liefst ieder uur. Maar zal deze behoefte aan quiet time het ooit winnen van het halen van een naderende deadline?