Email   Print

Het hart van seks

Seksuele energie is levensenergie. Maar in de moderne, oversekste samenleving wordt die energie vooral verspild. In de wedloop naar het volgende orgasme wordt vergeten, dat seks een hoger doel kan dienen. Seks kan helen: de andere beleving van tantra en tao en de goddelijke weg van het celibaat.

Eigenlijk is het orgasme een luxe. In Afrika hebben mensen al hun - seksuele - energie nodig om zichzelf in leven te houden, om te kunnen eten en drinken. Het is een luxe die de moderne mens voor veel problemen stelt: boze mannen die hem niet meer omhoog krijgen, vaginistische vrouwen die hem niet meer binnen willen, orgasmen die uitblijven of juist te snel komen, te grote of te kleine borsten en billen... en hoe opener en bespreekbaarder alles wordt, hoe meer we in de war lijken te raken.
Dirk Werkman van de NVSH in Amsterdam overziet het hedendaagse seksuele slagveld en relativeert: 'Of je wel of niet een orgasme kunt krijgen, is in zekere zin toch een luxeprobleem. Ik neem mensen serieus, maar je moet er ook om kunnen lachen. Anders raak je in een kramp.' Volgens Werkman komen de meeste problemen voort uit de beeldvorming die - bijvoorbeeld - Panorama en Veronica ons opdringen. 'Door deze beelden zijn mensen erg prestatie- en op de buitenkant gericht geworden. Ze kijken in de spiegel en hebben niet dat perfecte lijf van op de televisie. Vrouwen denken dat ze moeten kunnen klaarkomen, partners denken dat ze tegelijkertijd moeten klaarkomen... maar in de praktijk komt dat zelden voor. Alleen in films. Ik probeer mensen duidelijk te maken, dat het beeld dat we aangereikt krijgen, heel anders is dan het dagelijks leven.'

Esther Willemse (niet haar echte naam) was verslaafd aan seks. Ze had seks nodig om te ontspannen, om af te reageren en om gevoelens te onderdrukken (zie kader). Inmiddels is zij viereneenhalf jaar clean. Er waren dagen, dat ze twaalf keer masturbeerde. Ze legde zichzelf volkomen droog om aan de wurggreep van dwangmatige seks te ontkomen. Afgezien van haar eigen problematische jeugd, ziet zij de ernstige gevaren van onze laisser faire houding ten opzichte van seks. 'Ik heb het gevoel, dat we weer zijn aangeland waar de Romeinen waren vlak voordat hun rijk aan decadentie ten onder ging. Via de televisie en de computer dringt de harde seks nu in iedere huiskamer binnen. Je kunt wel zeggen, dat we zelf kunnen kiezen wat we willen zien, maar een verslaafde heeft geen keus. Het probleem wordt onderschat. Toen ik destijds bij de Rutgers Stichting aanklopte voor hulp, werd het probleem gewoon ontkend. In Duitsland en in de Verenigde Staten bestaan er sinds het begin van de jaren tachtig groepen voor seksverslaafden. Wij Nederlanders zijn waarschijnlijk zo bang voor onze eigen zedenprekerige achtergrond, dat we doorslaan naar de andere kant. Seks móet hier, het is haast verplicht.'
Inmiddels neemt de Rutgers Stichting in Amsterdam seksverslaving wél serieus. Een seksuologe: 'Je kunt het vergelijken met alcohol. Omdat het zo volkomen wordt geaccepteerd, kunnen mensen heel lang hun gang gaan voordat wordt onderkend dat het een probleem is.' Persoonlijk is zij niet zo blij met 'Sex voor de Buch': 'Veel seksverslavingen komen nu nog aan het licht, doordat mensen in financiële nood komen - telefoonrekeningen (06-nummers) of prostitué(e)s kunnen niet meer worden betaald. Met Internet en seks op televisie wordt het probleem minder zichtbaar en daardoor wellicht grootschaliger.'

Khing Thung begon drie jaar geleden samen met partner Tineke Rood in Dwingeloo een centrum om mensen te leren met hun seksuele gevoelens om te gaan. Hij zegt: 'In de huidige samenleving is vrijwel alles seks geworden. Ik had daar zelf ook veel last van. Wanneer ik een vrouw aanraakte, was het meteen seks, terwijl ik in feite op zoek was naar intimiteit. Het probleem met seks is, dat het intieme vaak verloren gaat.' Toen Thung en Rood elkaar enkele jaren geleden ontmoetten, ervoeren zij momenten van seksuele extase, afgewisseld met hevige zielenpijn. Beiden herkenden de symptomen: tantra. Toch maken ze in hun workshops vrijwel geen gebruik van de klassieke tantramethoden uit het Verre Oosten. Ze gaan vooral intuïtief te werk, zonder al te veel technische oefeningen of lange meditaties. De deelnemers aan de workshops kijken elkaar diep in de ogen, dansen naakt en masseren elkaar, waarbij het niet zelden tot seksuele handelingen komt.
Het is de vraag, of de oorspronkelijke tantristen hiermee blij zouden zijn. In India, Nepal en Tibet beginnen mensen pas aan seksuele yoga, nadat ze enkele jaren meditatie-ervaring hebben en verschillende teksten over de filosofie van ledigheid hebben bestudeerd. Beide zijn nodig om de emoties die bij tantraseks omhoogkomen te kunnen verwerken. Het belangrijkste verschil tussen veel moderne tantraworkshops en de klassieke tantra is, dat het accent tegenwoordig vooral op de relatie wordt gelegd, terwijl authentieke tantra de relatie gebruikt als middel om tot persoonlijke verlichting te komen. Meditaties en ademhalingsoefeningen zijn essentieel om onthecht te kunnen zijn van de heftige emoties die opkomen tijdens tantraseks. Waar partners tijdens gewone seks vooral op genot uit zijn, stuwen tantristen door middel van meditatie het vuur uit het bekkengebied naar het hart. De enorme kracht van die energie maakt in dit gevoelsorgaan zoveel los, dat diepgelegen gevoelens naar de oppervlakte komen. Er is een helder bewustzijn voor nodig om deze emoties - vooral angst en pijn - in goede banen te leiden en niet op de huidige situatie of partner te projecteren.
Ook in Dwingeloo wordt deze pijn regelmatig gevoeld. Thung noemt het de oerpijn van het menselijk bestaan. Zijn partner is er niet bang voor: 'In onze workshops onderstrepen we, dat alle gevoelens - hoe bizar ook - er mogen zijn. Je zou misschien verwachten, dat het dan een orgie wordt en helemaal uit de hand loopt, maar dat is eigenlijk nooit het geval. In de praktijk komen mensen vrij snel bij de getraumatiseerde gevoelens die achter hun seksuele verlangens schuilgaan. Dan blijken ze eigenlijk heel andere verlangens te hebben dan ze dachten.'
Dirk Werkman van de NVSH probeert mensen eveneens duidelijk te maken, dat er meer is dan scoren, presteren en penetreren. En dat er achter deze - vaak - mechanische handelingen een veronachtzaamd gevoelsleven schuilgaat. 'Voor de binnenkant - de gevoelskant - is bijna geen ruimte. Daarover lees je ook weinig. Het hele gebied van gevoelens is in de maatschappij zo ondergewaardeerd, dat we onszelf en anderen zijn gaan censureren. We vinden gevoelens vaak lastig. Maar als je prettige seks wilt hebben, dan ontkom je daar niet aan. Ik denk bijvoorbeeld dat mannen die te snel klaarkomen, niet goed kunnen omgaan met hun geile gevoelens. Ze zijn er bang voor en om van de spanning af te zijn, komen ze snel klaar.' De NVSH geeft nu een workshop - Laten we het weer leuk maken - om mensen dichter bij hun gevoelens te brengen.

Een andere methode om mensen bij hun gevoelens te brengen loopt vanouds via het klooster. Maar tegenwoordig hoef je geen monnik meer te zijn om te kiezen voor een leven zonder seks. Gezien de overmaat aan seksuele prikkelingen in het moderne leven, zijn er goede redenen om - een tijdje - met seks te stoppen, al is het alleen maar om je af te vragen waarom het ook al weer allemaal was begonnen. Wanneer de terreur van de hormonen en de zintuiglijke bevrediging even stopt, komt er rust. De rust om lief te hebben zonder te willen veroveren. De rust om naar binnen te kijken en de (liefdes)relatie met jezelf te herstellen. Jacqueline Berg (zie kader) ontdekte dit 'andere liefdesleven', waarin bezitsdrang verandert in onvoorwaardelijke liefde en geven belangrijker wordt dan nemen. Is het toevallig dat zij - evenals celibatair levende nonnen en monniken - uitkomt op een relatie met God als ultieme vervulling van de liefdesenergie? De Amerikaanse monnik Thomas Keating noemt het een ander soort intimiteit. 'Celibatair leven versterkt en vergroot je kracht om lief te hebben. Maar om dit te bereiken, moet je je losmaken van de gebruikelijke intimiteit die je met anderen hebt, waarbij je anderen niet liefhebt voor enig lichamelijk eigenbelang. Als je de waardigheid van de ander respecteert, kun je hem of haar onmogelijk voor enige seksuele of emotionele vervulling gebruiken. Je wilt je niemand toeëigenen, je kunt een lichaam niet bezitten.'
Voor Keating is het celibaat de beste methode om zijn eigen krachten en tekortkomingen te leren kennen: 'Ik herinner me nog een lieve oude broeder die - elke keer als hij op bezoek was geweest - riep: "Bid voor mijn doorzettingsvermogen." Hij was bang, dat hij de verkeerde afslag naar de stad zou nemen voordat hij zijn kamer had bereikt. Je komt op dit pad alles tegen, maar wanneer je deze verleidingen weet te doorstaan, kun je alle verleidingen weerstaan.' Dat verklaart bijvoorbeeld ook, waarom spirituele leiders meestal voor het celibaat kiezen. Zij gebruiken de seksuele energie als een kracht om de mensheid te dienen.

De taoïsten uit het oude China zochten een andere weg om seksuele energie te kanaliseren en sublimeren. Zij gebruikten technieken om seks te hebben zonder seksuele energie te verliezen. Langzaam maar zeker komen deze technieken, die gezondheid en spirituele wijsheid bevorderen, nu ook in het Westen in zwang. De taomethoden bieden ook een antwoord op de verspilling van energie door de moderne mens. De ergste energieverslinders zijn televisiekijken, harde muziek, veel praten - met name roddelen! - malende gedachten en platte recht-op-en-neer seks. Tijdens de ejaculatie verliest de man een derde van de vitale energie die hij op een dag aanmaakt. Twee- tot vijfhonderdmiljoen spermacellen vol levenskracht worden zomaar weggeschoten. Is het gek, dat de meeste mannen acuut in slaap vallen? Op de langere termijn heeft deze verspilling grote gevolgen: versnelde lichamelijke en geestelijke aftakeling. Taoïsten leren mannen tijdens het orgasme hun zaad binnen te houden en de vrijkomende energie te gebruiken. Op deze manier wordt de seksuele energie verfijnd en omgezet in mentale, emotionele en spirituele kracht. Vrouwen verliezen hun vitale energie vooral tijdens de menstruatie. Door speciale borstmassages en ademhalingstechnieken wordt het bloedverlies tijdens de menstruatie beperkt.
Annette Derksen leidt 'Healing Tao Holland': 'Als mensen bij ons komen, gaan we niet meteen met seksualiteit aan de slag. Allereerst leren we hen gevoeliger te worden voor hun eigen energie. We leren ze de innerlijke glimlach: een oefening waarbij de organen, de klieren, de ruggengraat en zelfs de cellen worden toegelachen. Dat geeft een diepe ontspanning en leert je om met je binnenste te communiceren. Want hoe kan je aan je seksuele energie werken, als je niet gevoelig bent en naar binnen kan kijken?' Vervolgens worden aardings- en verkoelingsoefeningen geleerd. Geen overbodige luxe, want wie met seksuele energie aan de slag gaat, speelt met vuur: hoofd en hart kunnen oververhit raken. Het is ook niet aan te raden om zonder begeleiding te proberen je zaad vast te houden. Allereerst moet de energiekringloop open zijn, zodat de energie kan circuleren. Dit kan een jaartje duren. Voor mannen is het belangrijk om in het begin alleen te oefenen. Samen met een partner is de opwinding meestal te groot, zodat 'de woeste rivier die naar buiten stroomt' niet meer te keren is. Voor vrouwen ligt dit anders. Vaak zijn zij al meer naar binnen gericht. Bovendien verliezen zij bij de geslachtsdaad minder energie.
Door ademhalingsoefeningen en massages - zoals het masseren van de testikels bij mannen - leren taoïsten hoe je op ieder moment energie kan vrijmaken. Uiteindelijk wordt dit een levensenergie die altijd tot je beschikking staat. Door meer open te staan voor de subtiliteit van het energiespel wordt seks anders: het wild op en neer bewegen verandert langzaam in een uitwisseling van mannelijke (yang) en vrouwelijke (yin) energie. Omdat ook de balans tussen de mannelijke en vrouwelijke energie binnen onszelf wordt hersteld, komen mannen en vrouwen dichter tot elkaar.

Ook Dirk Werkman van de NVSH kent de kick van spirituele seks: 'Ik heb aan tantra gedaan en daarna had ik nog weken het gevoel high te zijn. Ik kan me voorstellen, dat je dan niet meer terug wil naar gewone seks. Het punt is, dat mannen met erectieproblemen vaak zo boos zijn, dat het heel moeilijk is om dit soort dingen te bespreken. Als je jong bent, kun je een tijd lang op een technische manier met seks omgaan, zoals masturberen als slaappil om spanning af te voeren. Maar er komt een moment, dat dat niet meer voldoende is. Dan moet je de confrontatie aan.'
En de confrontatie is met de liefde. Of juist met het gebrek eraan. Bij het celibaat, bij tantra en bij tao draait alles om het hart: de liefdesvlam moet branden, het hart moet open en de energie moet stromen. Dé uitdaging van nu is de seksuele energie weer te verbinden met de liefdesenergie. Deze innerlijke 'heelwording' zal ons teruggeven waar we zo wanhopig naar op zoek waren: de intieme relatie. Ofwel, van lust naar liefde.