Email   Print

'Ik heb geen goede kerst gehad, dan jullie ook niet'

De generatiekloof tussen moeders van toen en hun thans werkende dochters.

Er wordt zoveel over vaders en zonen geschreven dat je bijna zou vergeten dat er ook moeders en dochters zijn die het nodige hebben uit te werken. De generatiekloof tussen de werkende moeders van nu en hun zorgzame moeders van toen is groot. Veertig jaar geleden waren de meeste vrouwen nog 'gewoon' huisvrouw. In 1993 had meer dan vijftig procent van de 30- tot 37-jarige vrouwen met kinderen een baan. Dat aantal is alleen maar toegenomen. De moeders van toen bewonderen of benijden hun werkende dochters, maar kijken ook kritisch toe en weten zwakke plekken feilloos te vinden: 'Had jij dan niet gezien dat je zoontje gewoon koorts had?' Of: 'Je wilt ook veel te veel tegelijk en je kinderen worden er de dupe van.' De dochters horen dit soort teksten uiteraard liever niet. Ze willen in zo'n geval gewoon opgevangen en getroost worden. Maar voor advies kunnen ze bij hun moeders vaak niet terecht. Zij hebben hun situatie immers nooit meegemaakt.

Familietherapeut Van den Eerenbeemt denkt in Opzij (oktober 1998) dat veel dochters deels 'namens' hun moeders werken, zeker als de moeder vroeger liet doorschemeren dat ze thuisbleef omwille van haar familie. Ze belast haar dochter hier enorm mee, vooral als ze die dochter vervolgens verwijten maakt, omdat zij wél een baan en kinderen combineert. Toch zijn er ook dochters met kinderen die zelf tot de conclusie komen dat ze te hard gaan. Zoals Mariëtte: 'Ik merk ook wel aan de kinderen dat het een onrustig leven is. Op die anderhalve dag dat ik vrij ben, moet er van alles gebeuren. Laatst gaf ik mijn oudste zoon op de fiets een pakje sap. Toen hij zich verslikte, realiseerde ik me pas hoe idioot het is om een kind vlug, vlug op de fiets te drinken te geven.' Mariëtte's kinderen worden heel anders grootgebracht dan zij zelf. Haar ouderlijk huis was een honk, een uitvalsbasis. Haar kinderen hebben geen honk. Ze hebben een crèche, de naschoolse opvang en ook nog een huis.

Toch zijn er ook veel overeenkomsten tussen moeders en dochters. Veel patronen - ook de minder prettige - worden onbewust overgenomen en herhaald. Het beroemde kerstdiner is hier één van. Als er vroeger rond deze tijd veel spanningen waren, zullen moeders dit onbewust weer op hun kinderen projecteren: 'Ik geen goede kerst gehad, dan jullie ook niet.' Als ze ziet dat haar kinderen wél van het kerstmaal genieten, ontstaat een innerlijk conflict: oude herinneringen komen omhoog, maar omdat ze de sfeer niet wil bederven, houdt ze haar mond. Daar komt nog bij dat haar moeder inmiddels grootmoeder is geworden en nu misschien wél hartelijk tegen haar kleinkinderen is. De gekwetste moeder moet dan heel hard werken om niet uit te roepen: 'Zo is ze nu, maar je had haar vroeger eens moeten meemaken!'
Het overnemen van patronen is zo sterk, dat zelfs mishandeling in dertig procent van de gevallen wordt overgenomen. Het doorbreken van familiepatronen, die soms al vele generaties in stand worden gehouden, is volgens Psychologie (juni '98) dan ook extreem moeilijk. Vrouwen die hier het beste in slagen hebben in hun jeugd vaak een 'helpende getuige' gehad. Dit is iemand die de mishandeling waarneemt, het kind helpt en het met respect behandelt. In de praktijk van de hulpverlening blijkt dat mishandelde vrouwen, die erin geslaagd zijn hun kinderen op een normale manier op te voeden, vrijwel allemaal iemand hadden die hen in hun jeugd steun en warmte bood. Deze helpende getuige was vaak een grootmoeder, een tante of de moeder van een vriendinnetje. Wanneer deze getuige ontbreekt,
is het kind aan de mishandelende ouder overgeleverd. Het kind wordt dan te veel geïntimideerd om de waarheid te durven zien en moet - om te overleven - de pijn onderdrukken. Het voelen van deze pijn is, volgens Psychologie, een voorwaarde om later mee te kunnen leven met degenen die zwak of hulpeloos zijn, zoals met een toekomstige dochtertje.