Email   Print

De cito-toets en het beleven van kennis

Onderwijs dient om talenten te ontplooien.

Recentelijk dwarrelde het resultaat van een cito-toets over de burelen van de Ode-redactie. De cito-toets geldt als een fundament van het basisonderwijs. Met die toets moet de elfjarige dochter van een van onze redacteuren zich kwalificeren voor de middelbare school. De wirwar van cijfers en sterretjes, 'soortgenootpercentielen' en 'regiopercentielen' moet duidelijk maken hoe goed het onderwijs op haar basisschool is geweest. Want hoe hoger een school gemiddeld scoort met de cito-toets, des te beter staat die school te boek. Wat dat betreft, is de toets ten minste zo zeer een examen voor de school als voor de leerlingen. Als de resultaten van een school achterblijven, komt een functionaris van de gemeente op bezoek om te informeren naar de gang van zaken.

De cito-toets is een treffend voorbeeld van hoe grootschalige, centrale, bureaucratische organisatie het onderwijs verlamt. Zo'n toets zegt heel weinig over 'wie' de dochter van onze redacteur is. Wij kennen haar. We weten dat zij droomt van ontdekkingsreizen. Dat geschiedenis en archeologie haar hartstocht opwekken. Maar dat weet het systeem dat die cito-uitslag produceert niet. Dat wil dat niet eens weten. Veel te ingewikkeld, dat kun je niet in de computer stoppen. Het is helemaal niet in het belang van dat meisje dat haar leraar door het onderwijssysteem wordt beoordeeld mede op basis van haar cito-resultaat.

Onderwijsvernieuwing staat op dit moment in het middelpunt van de belangstelling in Frankrijk. En daar praten de scholieren mee. Dat kennen wij nog van de jaren zestig en - toegegeven - dat was geen onverdeeld succes. Maar toch verdient Inez Herréro van het Franse Landelijke Scholierencomité een aanachtig oor. 'We willen kennis beleven, stel ons niet teleur!', riep zij onlangs geëmotioneerd uit. Het is een hartekreet die hopelijk ook de onderwijsvernieuwers in Den Haag bereikt. Na jaren van bezuinigen heeft de nieuwe regering immers weer geld beschikbaar om te investeren in het onderwijs. Dat is mooi. Maar helaas hapert de creativiteit in Den Haag bij kleinere klassen en een extra klasse-assistent.

Kleinschaligheid helpt. Maar om kennis te beleven, is er meer nodig. Kennis beleven is iets anders dan leerlingen voorbereiden op de meerkeuzevragen van de cito-toets. Kennis beleven is persoonlijk. Kennis dient dan voor scholieren om hun eigen verhalen te ontdekken. Natuurlijk moeten we leren lezen en schrijven. Maar dat kan - zoals we in Ode al eens uiteenzetten - in honderd uur, ofwel een maand basisschool. Vervolgens zou onderwijs alleen maar moeten dienen om leerlingen te helpen om hun eigen talenten te ontwikkelen waarbij docenten hen dienen als gidsen. Want onderwijs gaat primair over menselijke ontwikkeling. Voor zulk onderwijs zijn toegewijde docenten nodig. Docenten die niet worden gehinderd door bureaucratische regels. 'Vrijheid van onderwijs' is daarom een modern pleidooi.

Zulk individueel onderwijs is onbetaalbaar, heet het. Wij denken van niet. Voor dat menselijke onderwijs heb je geen dure ministeries en cito-toetsen voor nodig. En het levert in elk geval één gemotiveerde ontdekkingsreiziger op.