Email   Print

De betekenis van voetbal

De oranjegekte geeft aan dat Nederland een 'wij-gevoel' zoekt.

De terugblik van KNVB-voorzitter Jeu Sprengers daags na de uitschakeling van Nederland op het recente wereldkampioenschap voetbal was opmerkelijk. Sprengers trachtte de betekenis te doorgronden van de oranje-gekte die zich een aantal weken van Nederland had meester gemaakt en die er uiteindelijk toe leidde dat acht van de tien (!) Nederlanders op de televisie naar de wedstrijd tegen Brazilië keken. De KNVB-voorzitter constateerde dat voetbal een enorm bindend effect heeft op de Nederlandse samenleving: 'Er is in ons land behoefte aan een positief wij-gevoel.' Hij ging nog een stap verder: 'Wellicht kunnen wij als voetbalbond een poging wagen om de normen en waarden spelenderwijs weer terug te brengen in de samenleving. Die worden kennelijk niet meer opgebouwd in een traditioneel instituut als het gezin.'

Voetbal als morele pleitbezorger? Een ethisch reveil onder aanvoering van Johan Cruyff en Mart Smeets? Je ziet nog niet meteen voor je dat in de - door vandalisme geplaagde - voetbalstadions de normen en waarden worden overgedragen die binnen het traditionele gezin onvoldoende aan bod komen. Maar toch. Sprengers raakt een snaar. De toewijding en zorg waarmee duizenden mensen op hun vrije zaterdagen jeugdige voetballers opleiden en hen elementaire fatsoensnormen bijbrengen, is een voorbeeld van hoe het ook kan. Waarom zou dat wij-gevoel niet verder kunnen reiken dan het voetbalveld? De oranjegolf illustreerde inderdaad een behoefte aan verbroedering, aan betrokkenheid, aan een wij-gevoel. Het is tegelijkertijd triest dat Nederland die gemeenschappelijke beleving alleen vindt in het nationale voetbalelftal. Voetbal is de enige publieke zaak die mensen in vervoering kan brengen. Zulk enthousiasme kom je zelden tegen als het gaat om een school, een ziekenhuis of een spoorlijn. Kortom, al die publieke zaken die ons dagelijks leven bepalen.

Een samenleving kan niet zonder betrokkenheid bij de publieke zaak. Dat zeggen de politici ook. Maar als het er echt op aankomt, spelen zij zonder publiek en timmeren vrijwel stiekum een kabinet in elkaar. De politiek kan zeker meer doen om het bestuur dichterbij de mensen te brengen. Maar wijzelf ook. Voor decadentie is geen plaats. Het mag zo zijn dat de huidige inrichting van de samenleving voor velen niet past bij wensen en behoeften, maar dat betekent niet dat die samenleving zonder onze betrokkenheid kan. Wie wel eens door Afrika of Azië heeft gereisd, weet dat er veel verworvenheden zijn die wij nooit meer zouden willen missen: de treinen rijden op tijd, het rechtssysteem is eerlijk en van het water uit de kraan krijg je geen tyfus.

De moderne maatschappij dreigt zo grootschalig te worden dat betrokkenheid bij elementaire voorzieningen verloren gaat. Vroeger werden samenlevingen gesmeed met de bouw van tempels en kathedralen. Maar tegenwoordig is het niet meer 'onze' school of 'ons' ziekenhuis, alleen nog 'ons' voetbalelftal. En als de school en het ziekenhuis niet meer van ons zijn, dan worden het onpersoonlijke, anonieme instituten. Instituten die van niemand zijn, missen bezieling.

In de moderne, mondialiserende wereld neemt - paradoxaal genoeg - de behoefte aan Nederlander-zijn toe. Dat wij-gevoel verdient meer dan eens in de vier jaar met oranje balonnen en toeters rondlopen. Misschien kunnen we beginnen met eens om ons heen te kijken? Waar kunnen wijzelf een bijdrage leveren, onze betrokkenheid tonen? Thuis, in onze naaste omgeving. En dan zorgen Jeu Sprengers en de KNVB voor de voetbalstadions.