Email   Print

Afwijken

EEN RECLAMEBUREAU vroeg mij laatst mee te werken aan presentatie voor een congres. Het ging om een presentatie van een aantal mensen die in hun werkend leven 'afwijkende' stappen hadden gezet en ik voldeed kennelijk aan de criteria.

Kennelijk. Ik heb zelf niet zo'n 'afwijkend' gevoel over mijn leven. Ik zie een vloeiende lijn van ontdekken en ontplooien en voor mij is het niet vreemd dat die 'reis' steeds langs nieuwe omstandigheden voert. Een mens heeft vele verschillende kwaliteiten en in 'rechte' loopbanen kun je er daar meestal maar een paar van ontwikkelen. Sterker nog: de loopbaan - of beter: de carrière - wordt gemaakt met een enkel talent. Daar ben je goed in en daar word je dus steeds weer voor gevraagd. Het ene kantoorgebouw wordt misschien vervangen door een ander, maar in beide gebouwen overheerst plastic en kunnen de ramen niet open. En of het nu om de verkoop van shampoo of bier gaat, het pensioensysteem verandert ook niet. Carrières stimuleren de eenzijdige ontwikkeling van mensen. Je kunt zeggen dat de 'rest' van die mensen dan wel 'thuis' aan bod komt. Vanzelfsprekend kan dat, maar gezien de idiote werkdruk die onze maatschappij kenmerkt, is het niet waarschijnlijk. Wie zich maar lang genoeg eenzijdig ontwikkelt, ontmoet frustraties. Vandaar de moderne uitwas van de midlife crisis. Vandaar het bloeiende hulpcircuit voor vermoeide en uitgebluste managers. Is die eenzijdige loopbaanontwikkeling eigenlijk niet 'afwijkend' - afwijkend van fundamentele menselijke behoeften? We praten tegenwoordig vaak over de 'zin' van het leven. Een eensluidend antwoord op die vraag bestaat niet. Maar ik durf wel te beweren dat de betekenis van het leven meer is dan het ontplooien van een enkele kwaliteit in dienst van een organisatie, terwijl andere aspecten van het leven geen aandacht krijgen.

VOETBALTRAINERS SPREKEN TEGENWOORDIG over het 'lezen' van de wedstrijd. Je kunt oneindig veel trainen maar voor succes in de wedstrijd zijn goed geoefende automatismen onvoldoende. Het zijn briljante inzichten die zich voordoen in flitsen van seconden die leiden tot doelpunten. Het benutten van dat inzicht - beter: het open zijn voor inspiratie - is het 'lezen' van de wedstrijd. Zo kun je je leven ook lezen. Je kunt (leren) aanvoelen wanneer welk aspect van je leven om aandacht vraagt. Wanneer meer mensen dat zouden doen, zou er minder behoefte zijn aan congressen met presentaties over 'afwijkende' loopbanen. Maar waar vinden we de kracht om ons los te maken van die dwingende, dagelijkse sleur? Wanneer lezen we ons leven op het moment zelf en wachten we niet totdat frustraties ons tot - dan vaak veel ingewikkelder - veranderingen dwingen?

IK SCHRIJF DIT STUKJE op een zomerse zondagochtend. Het is mij de afgelopen weken opgevallen hoe heerlijk vakantie is. Ik bedoel niet zelf met vakantie gaan. Nee, werken als anderen met vakantie zijn. Ineens is er veel meer rust. De telefoon gaat niet voortdurend. Er is tijd om dingen af te maken. Tijd om je leven te lezen. De combinatie van haast en eenzijdige ontwikkeling staat veel menselijkheid in de weg. Naastenliefde is zo'n vanzelfsprekend aspect van het leven dat verloren gaat in de wereld van de mantra 'druk druk druk'. Deze Ode gaat terug naar dat oude verhaal van die Samaritaan omdat in dat verhaal antwoorden liggen voor veel misstanden die onze samenleving verstoren. Aandacht en zorg zijn misschien niet in geld uit te drukken maar die woorden hebben wel een groot effect op het functioneren van mensen en organisaties. Aandacht en zorg, mededogen en compassie zijn voorwaarden voor het lezen van het leven.

TENSLOTTE zal ik het reclamebureau moeten teleurstellen want ik besef me dat ik niets afwijkends heb te bieden. De afgelopen jaren heb ik me op de Ode-zolder even eenzijdig getoond als die mensen die jaar-in-jaar-uit met hun pasjes door dezelfde tourniquettes draaien. Echt 'afwijkend' wordt het pas, als je in dit snelle moderne leven werk en thuis en ook 'ik' en 'de ander' - bij elkaar kunt brengen. Misschien is dat zomers inzicht wel een voorbeeld van het lezen van het leven. Ik heb mijzelf - en mijn naasten - beterschap beloofd.