Email   Print

'Wij brengen het regenwoud terug'

Het dorp Gaviotas in Colombia laat zien dat duurzaamheid bestaat

HET DUURZAME DORP is geen utopie. Dat bewijst het kleine Gaviotas in Colombia - al meer dan 25 jaar een speel- en broedplaats voor ecologen en ingenieurs. Gaviotas was het idee van Paolo Lugari en hij koos voor zijn project een onwaarschijnlijke lokatie: de onherbergzame, vrijwel kale, graslanden in het oosten van Colombia - zestien uur rijden van de hoofdstad Bogota - waar het regenseizoen van acht (!) maanden wordt afgewisseld door afmattende hitte en waar prairiebranden en insectenplagen behoren tot de vaste ingrediënten van het leven. 'Sociale experimenten worden altijd ondernomen in de meest vruchtbare gebieden. Wij zochten de moeilijkste plek', zegt stichter Lugari in het onlangs verschenen boek van Alan Weisman Gaviotas: A Village to Reinvent the World. De titel van het boek verwoordt het ideaal van Lugari. Hij raakte geïnteresseerd in duurzame ontwikkeling toen hij in de jaren zestig door Azië reisde. Hij was ervan overtuigd dat de groeiende wereldbevolking mensen zou dwingen om zich te vestigen in onherbergzame gebieden. Gaviotas moest laten zien dat dat mogelijk was zonder verwoestende effecten voor het milieu: 'Als we het daar konden, konden we het overal'.

EN HET KON. Een groep bewoners samengesteld uit wetenschappelijke onderzoekers, boeren, Indianen en jonge mensen die een uitdaging zochten, bewijst sinds 1971 Lugari's gelijk onder barre omstandigheden. Het eerste probleem was het vinden van drinkbaar water in een gebied waar riviertjes zijn vergeven van modder en malariamuggen. Er werd een eenvoudige pomp ontwikkeld die aan een kinderwip werd bevestigd om diep gelegen water op te pompen. Vervolgens wordt het water in 'ketels' met behulp van zonne-energie gesteriliseerd en voor consumptie geschikt gemaakt. Er staan windmolens om de tropische winden om te zetten in energie, zonnepanelen die water verwarmen in de regentijd, zonne-drogers en irrigatiesystemen die worden gebruikt om graan en medische kruiden te kweken. Alle vindingen van Gaviotas worden vrij ter beschikking gesteld aan arme gemeenschappen in Latijns-Amerika. Alleen al in Colombia maken 700 dorpen gebruik van het pompsysteem dat in Gaviotas is ontwikkeld.

BIOLOGEN IN GAVIOTAS hebben na jaren van experimenteren ontdekt dat Caraïbische pijnbomen uit Honduras het heel goed doen in deze omgeving en de bodem versterken met een natuurlijk zuurgehalte. Met Japans ontwikkelingsgeld hebben de inwoners van Gaviotas miljoenen van deze bomen geplant. De hars van die bomen wordt afgetapt uit de schors en gebruikt in verven, cosmetische middelen, parfums en medicijnen in plaats van substanties op oliebasis. Terpentijn is een hars-destillaat dat in Gaviotas' 'schone' fabriek wordt vervaardigd. Bovendien hebben de pijnbomen een biologisch wonder veroorzaakt. Onder hun beschermende bladerlaag heeft zich de oorspronkelijke vegetatie van het tropisch regenwoud ontwikkeld dat de afgelopen duizenden jaren in de savannen niet is voorgekomen. In die natuurlijke omgeving zijn herten, havikken en miereneters teruggekeerd. Lugari: ' Alleen al in Zuid-Amerika zijn er 250 miljoen hectaren tropisch grasland. Als wij de wereld laten zien hoe ze kunnen worden beplant tot duurzame bossen, kunnen we inwoners een productief levensonderhoud bieden en wellicht absorberen die wouden voldoende kooldioxide om het broeikaseffect te stabiliseren. Wij brengen het regenwoud terug'.

GAVIOTAS ontwikkelde een 'kruidenapotheek' op basis van ruim 250 inheemse plantensoorten en er is een ethnobotanisch laboratorium waar ook inheemse Indianen van de Guahibostam werken. Het officiële transportmiddel in het zich uitbreidende dorp - er komen steeds meer boeren en Guahibo's wonen, maar het moet wel een dorp blijven - is een soort mountainbike, de ter plekke ontworpen savannefiets. Nieuwe projecten zijn een bottelfabriek voor gezuiverd water en een fabriekje voor muziekinstrumenten van pijnbomenhout. Het lokale ziekenhuis werd gebouwd met een innovatief cement op basis van aarde en wordt gekoeld met een ingenieus systeem van luchtcirculatie.

DE ENERGIECRISIS van 1973 vestigde de aandacht op het experiment van Gaviotas. In 1976 kreeg het dorp geld en een aanbeveling van de Verenigde Naties. De inwoners werden geprezen voor hun technologisch vernuft maar vooral voor hun oase van sociale harmonie in een land dat wordt geplaagd door politiek geweld en drugsverkeer. Toen in de jaren tachtig de olieprijs instortte, verdween de belangstelling voor alternatieve energiebronnen … en voor Gaviotas. Het boek van Weisman brengt de interesse voor dit unieke experiment terug. Gaviotas verdient alle aandacht, niet alleen als een model voor de ontwikkelingswereld, maar ook als een praktijkvoorbeeld voor al diegenen in het Westen die recentelijk duurzaamheid als marketingbegrip hebben ontdekt.