Email   Print

Geef ons conflict terug

Mediation helpt mensen hun lot in eigen hand te nemen.

WE HEBBEN ER NOG GEEN Nederlands woord voor: mediation, bemiddeling tussen twee partijen die in een conflict zijn verwikkeld. De wortels zijn te vinden in de praktijk van het rechtspreken onder indianen in Amerika en stammen in Afrika. In de Verenigde Staten heeft het fenomeen vaste voet verworven. Volgens New Age Journal (januari/februari 1998) zijn er vijfhonderd centra in de Verenigde Staten waar community mediation plaatsheeft. Alleen al in New York behandelen 62 centra jaarlijks 45.000 zaken. Het verschijnsel waait nu over naar West?Europa. Die Zeit (26 februari 1998) wijdde er een fors, maar vooral skeptisch artikel aan. In de trant van: het is ons vreemd, het trekt juristen aan die niet in de advocatuur terecht kunnen en het zal wel veel geld kosten. 'Onzin', zegt mr Ruud van Leeuwen, die al tientallen jaren vanuit advocatuur en rechtbank deelneemt aan het Nederlandse rechtsbedrijf. 'Wat juristen doen, is dat ze jouw probleem definiëren. Vervolgens lossen ze dat zelf gedefinieerde probleem langs juridische weg op, maar daarmee is jouw probleem niet verdwenen. Dat is de desillusie van het rechtspreken.'

VOOR DE MEDIATOR MOET GELDEN, dat hij partijen tot elkaar brengt. De bemiddelaar beslist niet. Een mediator tracht belangen helder te krijgen en stimuleert mensen om zelf oplossingen te zoeken. Dat kan zowel gelden bij echtscheidingen als in handelszaken. Van Leeuwen: 'Het gaat erom dat je als partij je creativiteit in de strijd gooit. Het is zijn doel dat mensen hun lot in eigen hand nemen. Juristen hebben die neiging door hun opleiding niet, rechters schikken wel, maar daarmee is het probleem niet weg.'

VAN LEEUWEN VINDT, dat rechtsgedingen heel vaak over schijnproblemen gaan. Hij werd zich dat bewust, toen hij jaren geleden voor een juridisch vakblad voor verkeersrecht iemand interviewde die als dertienjarige door onvoorzichtigheid in botsing was gekomen met een auto. De Hoge Raad had uiteindelijk vastgesteld dat 'kinderen onder de veertien jaar niet verantwoordelijk zijn voor hun fouten in het verkeer'. Maar de verzekeringsmaatschappij van de automobilist bleef acht jaar lang deze uitspraak saboteren en traineren.

NEDERLAND KENT VIER INSTITUTEN voor bemiddeling, waaronder het Centrum voor Conflicthantering in Den Haag, waar mediators worden opgeleid. Zo'n tachtig procent van de bemiddelaars is jurist, vaak advocaat of rechter. Ofschoon een psycholoog beter geschikt lijkt als bemiddelaar, is het voordeel van juristen dat ze partijen bij het begin van de bemiddeling kunnen aangeven waar het toe leidt als 'je je recht wilt halen'. Hoe lang een procedure sleept en dat er vaak na jaren nog niets is veranderd en er geen oplossing in zicht is.

IN ZIJN PRAKTIJKTRAINING voor mediator kreeg Van Leeuwen te maken met een 'heel gewoon' conflict. Een computerfirma en een schildersbedrijf hebben een overeenkomst over levering van een computerprogramma, achtduizend gulden vooraf te betalen en achtduizend gulden na levering. De schilder weigert de tweede termijn te voldoen, omdat het programma niet werkt. Partijen gaan op voorspraak van de rechter akkoord met een bemiddelaar. De mediator vraagt toestemming om met de schilder apart te praten. In dat gesprek komt de aap uit de mouw. De schilder: 'Ik geloof dat deze directeur zeer capabel is en dat hij zelf het probleem in een handomdraai oplost. Maar het komt me goed uit, want ik heb die achtduizend gulden even niet.' Doorvragen levert op, dat de schilder zijn veertig werknemers heeft ingezet voor een bouwproject en dat de hoofdaannemer daar hem laat wachten op vier ton. De bemiddelaar stelt dan voor dat de schilder zelf het verhaal uitlegt aan de computerman. Afgesproken wordt dat deze 'kwetsbare opstelling' niet tegen de schilder wordt gebruikt. In een rechtszaal is zo'n opstelling onmogelijk en daardoor liegen partijen vaak noodgedwongen. Nu zegt de schilder groot vertrouwen te hebben in de computerdirecteur en legt uit wat er aan de hand is. De computerdirecteur vraagt wie de hoofdaannemer is, blijkt iemand van dat bedrijf te kennen en belooft daar contact mee op te nemen. Hij zorgt er eigenhandig voor, dat het computersysteem aan de praat komt. De hoofdaannemer weet dat de schilder op zijn geld wacht en voldoet die openstaande rekening binnen enkele dagen. Zaak opgelost.

'MEDIATION' BIEDT EEN alternatief voor de formele rechtsgang bij echtscheidingen en in handelszaken, voor minder ernstige strafrechtelijke zaken kunnen mensen zich wenden tot een bemiddelaar van de Landelijke Projectgroep Dading (zie ook Ode nummer 8). 'Geef partijen hun conflict terug', luidt het motto van de projectgroep. 'Het strafrecht is een onpersoonlijk systeem dat noch voor de benadeelde noch voor de dader ideaal is.' Een dadingsovereenkomst lost een delict buiten het strafrecht op en - als er sprake is van zo'n vergelijk tussen dader en slachtoffer - komt het niet tot strafrechtelijke vervolging.