Email   Print

De terugkeer van de alchemisten

Wetenschappers beteugelen radioactiviteit

RADIOACTIEF AFVAL. Er ligt thans 90.000 ton opgeslagen en daar komt jaarlijks achtduizend ton bij. Materiaal dat schadelijk is voor mensen, ten minste voor eeuwen en in verschillende gevallen zelfs voor miljoenen jaren; thorium heeft 45 miljard jaar nodig om te vervallen tot stabiel lood. In dat perspectief wordt veiligheid een loos begrip. Overigens: radioactief afval is niet alleen een product van kernenergiecentrales en atoomwapens, tal van dagelijkse handelingen in ziekenhuizen en in de industrie leveren radioactief materiaal op.

VOORALSNOG STAAN wetenschap en politiek machteloos. In beton verzegelen en wachten op een goede oplossing, is het gangbare beleid. Sommigen suggereren storten in zoutmijnen of op de zeebodem, anderen dromen van het afschieten van kernafval in de ruimte. Het probleem wordt slechts nijpender, nu duidelijk wordt dat de gehanteerde stralingsnormen - die zijn opgesteld naar aanleiding van onderzoek onder de slachtoffers van Hiroshima en Nagasaki - waarschijnlijk te hoog liggen. New Scientist (28 februari 1998) bericht, dat de gegevens van Hiroshima en Nagasaki geen juist uitgangspunt bieden, omdat zich onder de groep overlevenden te weinig bejaarden en jonge kinderen bevinden. Juist in die groepen lag het sterftecijfer hoog en velen van hen waren al overleden, toen vanaf 1950 - vijf jaar na de bommen - de opmaak van de statistieken begon. Conclusie: kinderen en mensen ouder dan 55 jaar kunnen veel minder straling hebben dan thans algemeen geoorloofd wordt geacht.

ATOOMGELEERDEN ZIEN een verre oplossing voor het probleem van radioactiviteit. Met behulp van deeltjesversnellers zou het mogelijk zijn om radioactieve atoomkernen te transmuteren tot ongevaarlijke stabiele kernen. Deze methode van kernfusie verkeert nog slechts in een zeer experimenteel stadium en biedt geen volledige veiligheid, omdat tijdens het proces in de reactor veel straling vrijkomt. Dat betekent dat de reactoren 'veilig' moeten zijn.

MAAR ER IS NOG EEN ANDERE WEG. Het is een methode die radioactief afval simpel, snel en goedkoop opruimt. Het gaat om transmutatie van atoomkernen met behulp van elektrolyse. Enig probleem: het kan niet. Althans, de gangbare wetenschappelijke visie is, dat een dergelijke verandering onmogelijk is. De redenering luidt als volgt: elementen verschillen van elkaar in de atoomkernen. De elektronen die rond de atoomkernen zweven kunnen reacties aangaan met elektronen van andere elementen - dat is het terrein van de chemie. Transmutatie daarentegen betekent dat de deeltjes binnen de kern - de protonen en neutronen - worden losgemaakt en opnieuw, maar anders worden gecombineerd. Dat kan niet via een chemische reactie, alleen via de energieverslindende weg van kernfusie. Energiearme transmutatie geldt daarom als ketterij, bericht Nouvelles Clés (winter '97/'98).

DAT BLEEK BIJVOORBEELD in 1989, toen twee elektrochemici claimden dat zij een methode voor 'koude' kernfusie hadden ontdekt waarbij energie vrijkwam. De gehele gevestigde wetenschap viel over hen heen. Hun proeven bleken discutabel en de twee wetenschappers werden 'als alchemisten' verketterd. Maar het verschijnsel van koude kernfusie is daarmee niet verdwenen. Op allerlei plaatsen zijn wetenschappers verder gegaan met proeven en experimenten, waarbij in toenemende mate de transmutatie van radioactief afval centraal staat. Het meest aansprekende van die experimenten betreft de zogenoemde Cincinnati-groep rond de twee jonge uitvinders Stan Neal en Rod Gleeson. Hun wetenschappelijke achtergrond is op papier beperkt, maar niettemin slaagden zij erin in een test radioactief thorium opgelost in water met behulp van elektrolyse te transmuteren tot de neutrale metalen titaan en koper. Het proces vermindert de radioactiviteit met 72 procent, speelt zich af binnen een uur en verbruikt 300 watt elektriciteit.

DE PROEVEN VAN DE Cincinnati-groep zijn sindsdien op diverse plaatsen herhaald, waarbij de uitkomsten regelmatig zijn bevestigd. Maar vooralsnog is de wetenschappelijke elite niet overtuigd: het kan wel zijn dat de radioactiviteit is verminderd, maar de straling zou best eens buiten het bereik van de geigerteller kunnen zijn verdwenen.

HET VERZET TEGEN 'simpele' transmutatie in de fysica is opmerkelijk, gezien het feit dat een dergelijke verandering in de biologie heel gewoon is, schrijft Nouvelles Clés. In levende wezens - van bacteriën tot mensen - spelen zich voortdurend transmutatieprocessen af, waarbij bijvoorbeeld - zonder het geweld van deeltjesversnellers - magnesium in calcium wordt omgezet.

GEZIEN DE ENORME GEVAREN rond radioactief afval, heeft energiearme transmutatie recht op een open, onderzoekende houding van de gevestigde wetenschap. Het is tragisch, dat voortrekkers als de Cincinnati-groep als twijfelachtige mystici moeten opereren. Maar hier schiet Internet te hulp. Er zijn vele websites waarop - buiten de bekende wetenschappelijke tijdschriften om - het gesprek over en het onderzoek naar transmutatie verdergaan. En de Cincinnati-groep biedt trouwens voor drieduizend dollar een testkit aan, waarmee hun experiment kan worden herhaald. Dat geld wordt teruggestort, als die herhaling niet slaagt. De groep is ervan overtuigd dat wat in het klein kan, ook in het groot kan. Met andere woorden: dat het probleem van de radioactiviteit kan worden opgelost. Wie de weg van de nieuwe alchemisten wil volgen, kan ondermeer terecht op de onderstaande adressen.