Email   Print

'Kapitalisten doen er niet meer toe'

De tegendraadse visie van managementgoeroe Peter Drucker.

HIJ IS BIJNA NEGENTIG. Maar hij is nog steeds onbetwist managementgoeroe nummer één: Peter Drucker. Zijn gehoor telt gevestigde industriëlen en eigenwijze jonge ondernemers over de hele wereld. En zijn visie is onverminderd scherp en tegendraads. Hij analyseert even gemakkelijk het Oostenrijk van vóór de Eerste Wereldoorlog, waar hij werd geboren, als de hedendaagse informatiesamenleving. Ter illustratie van zijn aanzienlijke invloed: het vooruitstrevende computertijdschrift Wired dat onlangs vijf jaar bestond, interviewde Drucker in die periode drie (!) keer.

TERWIJL VRIJWEL IEDEREEN zich zorgen maakt over de wereldwijde verstedelijking, zegt Drucker in Wired (maart 1998): 'Over dertig jaar zullen grote steden waarschijnlijk snel uitsterven. Het kantoor in het centrum is dan niet meer functioneel. Informatie en ideeën, het werk dat geen contact met klanten of relaties vereist - en dat is driekwart van het werk in elke organisatie - hoeft niet meer op het centrale hoofdkantoor te worden gedaan. Onroerend goed zit al driehonderd jaar in de lift. Die boom is straks voorgoed voorbij.'

EN OVER DE OVERHEID: 'Overheid is een groei-industrie. Iedereen praat over privatisering, maar het is een feit dat het aandeel van de overheid in het nationaal inkomen de laatste twintig jaar slechts is gestegen. In de hele wereld is dat aandeel nu ten minste eenderde. Het aandeel van de particuliere sector - de productie van consumptiegoederen en -diensten - is daarentegen sinds 1900 gestaag teruggelopen.'

DE ECONOMISCHE THEORIE is wel aan revisie toe, meent Drucker. 'De economische theorie gaat uit van schaarste. En schaarste gaat voor informatie niet op. Als ik jou een telefoon verkoop, heb ik die telefoon niet meer. Maar als ik jou informatie verkoop, heb ik meer informatie doordat jij het ook hebt en ik dat weet.'

IN EEN GESPREK met New Perspectives Quarterly (lente 1998) werkt Drucker zijn economische visie verder uit: 'Ik ben voor de vrije markt: die is niet volmaakt, maar niets werkt beter. Maar mijn bezwaren richten zich tegen het kapitalisme als systeem, omdat het economische winst als het enige doel van het leven beschouwt. Dat is een?dimensionaal denken.' Verwacht van hem daarom geen begrip voor de spraakmakende optieregelingen voor topdirecteuren. Hij vindt het maatschappelijk en moreel onvergeeflijk, als managers geweldige fortuinen opstrijken. Dat kan alleen maar wrok opleveren in de rest van de onderneming. 'In het kapitalisme is geen plaats voor hele dimensies van het menszijn. Als zo'n kortzichtig systeem andere aspecten van het leven overheerst, is dat slecht voor elke samenleving.'

DRUCKER WAARSCHUWT DAT het praten over globalisering verhult, dat er geen homogene wereldmarkt bestaat. In werkelijkheid heb je het over drie markten; een internationale geld? en informatiemarkt, nationale markten en lokale markten. Internationale transacties spelen zich af met virtueel ongrijpbaar geld. Driekwart van de Amerikaanse nationale economie heeft niets met internationale handel te maken, wat Japan betreft is dat zelfs meer dan negentig procent. Dan de lokale economie: de lokale markt voor een ziekenhuis is misschien vijftien vierkante kilometer. Economen kunnen dat niet uitleggen, maar mensen willen dicht bij hun zieke familie zijn, zegt Drucker.

DE KRACHT VAN DE MARKT is, dat zij op de korte termijn discipline stimuleert. Maar de markt is onvoorspelbaar en inherent instabiel. Op langere termijn is de markt dan ook waardeloos: 'Planning is een geloofshandeling. Als de financiële topman van een onderneming vraagt wat een project oplevert, is het enige denkbare antwoord: "Dat weten we over tien jaar."'

DRUCKER ZIET HET VERSCHIJNSEL waarbij pensioenfondsen de productiemiddelen in handen hebben als een nieuw gegeven in de economie, een 'kapitalisme zonder kapitalisten', de gepensioneerden met hun inleg. 'Misschien doen kapitalisten er niet meer toe. Men hoort niet meer: we hebben de rijken nodig om kapitaal te vormen. Bill Gates is - gecorrigeerd voor inflatie - thans driemaal rijker dan Amerika's beroemdste miljonair J.P. Morgan in het begin van deze eeuw. Maar met zijn veertig miljard dollar kan hij de Amerikaanse economie nog geen dag draaiende houden, terwijl Morgan Amerika wel vier maanden overeind kon houden. Gates is belangrijk, omdat hij Microsoft opbouwde, als rijke man is hij irrelevant. De werkelijke "kapitalist" van nu is Jan Modaal, die zijn geld in een pensioenfonds heeft zitten.'

DE GROOTSTE BEDREIGING voor het evenwicht in de 21ste eeuw acht Drucker de demografische verschuivingen. En dan vooral het 'opdrogen' van de jeugdige bevolking. Dat mensen nu zoveel ouder worden, heeft niet in de eerste plaats met verbeterde medicijnen te maken, maar met de verandering van fysieke naar kennis?arbeid. De mensen van nu zijn vaak tot in hun zeventiger en soms tot in hun tachtiger jaren minder 'gebroken' door werk dan ze een eeuw geleden op hun veertigste waren. 'Die mensen zoeken meer betekenis in hun leven. Dat is de grote verandering.' En daarom telt de 'netwerk-economie': 'In tijden van verandering is het belangrijker wie je kent dan wat je weet.'