Email   Print

Share

It’s Tibet Time!

Hoe en waarom van een hype.

Hollywood heeft Tibet stevig in haar armen gesloten. Seven Years in Tibet is nog niet uit de bioscoopzalen verdwenen of het volgende epos, Kundun, kondigt zich al aan. Ondanks de kritiek dat de mystiek en de boeddhistische boodschap van het Tibetaanse volk verloren gaat aan 'veramerikanisering', lijkt de hernieuwde aandacht voor het bergstaatje vooral veel goeds op te leveren. Waar de Amerikaanse politiek de status van China als meest begunstigde handelspartner belangrijker vindt dan de stelselmatige vernietiging van de Tibetaanse cultuur, slaagt Hollywood erin om de geweldloze strijd van de Dalai Lama tegen de Chinese bezetting van zijn land in het middelpunt van de belangstelling te laten staan. Tevens is het voor veel mensen een eerste introductie met het boeddhisme. In het Westen één van de snelst groeiende godsdiensten, ook in Nederland.

'Films zijn nog steeds de één van de belangrijkste manieren waarop Amerikanen hun mening vormen over de rest van de wereld', zegt Tricycle (Winter 1997). 'Als de verkrachtingen van nonnen en de vernietiging van tempels niet genoeg zijn om het wereldnieuws te halen dan blijft als enige hoop over om van Tibet een populistische zaak te maken.' Ook de Dalai Lama zelf, die sinds 1959 in ballingschap in India leeft, deinst daar niet voor terug. Sinds jaar en dag wordt hij uitgenodigd voor filmgala's en glamour-feestjes in Hollywood. Hij is goed bevriend met de acteur Richard Gere en hij is persoonlijk betrokken geweest bij het produceren van de twee onlangs verschenen films over zijn leven. Het script van Kundun is tot in detail met de hoogste Tibetaanse leider doorgenomen en in Seven Years in Tibet speelt zijn zuster de rol van zijn moeder.

'Het is niet moeilijk om te begrijpen waarom Hollywood geïnteresseerd is in Tibet-films. Ze zijn groots, episch maar daarnaast is de boodschap vriendelijker dan het gemiddelde verhaal', aldus Becky Johnston, scriptschrijfster van Seven Years in Tibet in Shambala Sun (September 1997). Tijdens het onderzoek voor de film is zij compleet in de ban van het boeddhisme geraakt. 'Ik denk dat de behoefte om Tibet te idealiseren voor mij en voor anderen komt van een latente, oude droom over een paradijs op aarde. Een plek waar de goedheid van de mens, de perfectie, volledig is verwezenlijkt.' Regisseur Jean-Jacques Annaud vult haar aan: 'De Tibetaanse zaak is een zoektocht naar menselijkheid in een wereld die al het gevoel heeft verloren van wat nou echt menselijk is.'

Het pleidooi in Noetic Sciences Review (herfst 1997) om Tibet te 'benoemen' tot hoeder van de mensheid ligt in het verlengde van die visie. Het blad herinnert er aan dat de Tibetanen in de zeventiende eeuw bewust voor een - boedhistische -ontwikkeling van hun samenleving kozen. Zij besloten tot demilitarisering en lieten onderwijs en persoonlijke ontwikkeling voorgaan boven wapentuig. Daarmee vormen de Tibetanen eigenlijk het enige werkelijk beschaafde volk ter wereld, aldus Noetic Sciences Review. 'De westerse maatschappij kenmerkt zich door een mix van beschaving en barbaarsheid. In Tibet daarentegen is er door de eeuwen heen een 'onderwijsnatie' ontstaan die in de toekomst als enige in staat zal zijn om onze beschaving te redden. Volgens het boeddhisme is onderwijs niet alleen een voorbereiding op het leven maar het hoogste doel in het leven. Het doel van de Tibetaanse mens is om zijn eigen potentie, zijn eigen bewustzijn te vergroten.'

De groeiende invloed van Tibet nam vorig jaar nog een andere opmerkelijke wending. Steven Seagal, de acteur van oosterse, gewelddadige vechtfilms, werd herkend als de rencarnatie van een belangrijke zeventiende-eeuwse Tibetaanse schatbewaarder. Hij verkreeg hiermee de rang van tulku, een helper van de hogepriesters. Deze keren steeds terug op aarde om de Tibetaanse zaak waar mogelijk verder te helpen. Volgens Penor Ripoche, hoofd van de oudste van de vier grote leerscholen van het Tibetaanse boeddhisme en herkenner van Seagal, is de keuze niet zo wonderlijk. 'Sommige mensen vragen zich af hoe Steven Seagal een boeddhist kan zijn, omdat hij altijd in gewelddadige films acteert. Maar zulke films zijn er alleen voor tijdelijk amusement en hebben niets te maken met wat echt en belangrijk is. Mededogende wezens worden in alle paden van het leven herboren en dus is het mogelijk om én een geliefde filmster te zijn én een tulku. Er zit geen tegenstelling in die mogelijkheid', aldus Ripoche in de Groene Amsterdammer (22 oktober 1997).

Behalve in films beleeft Tibet haar populariteit ook in musea, strips en in de muziek. De tentoonstelling 'Met Kuifje naar Tibet' breekt alle bezoekersrecords in de 150-jarige geschiedenis van het Leidse museum voor Volkenkunde. De strip van Hergé zal vanwege de grote vraag binnenkort opnieuw opgemaakt in de boekhandels liggen. De met trommels en klankschalen opgeluisterde muziek van het Tibetaanse hoogland trekt - mede als gevolg van de groeiende new age-beweging - meer belangstelling dan ooit. Verder zijn er inmiddels vier Tibetan Freedom Concerts georganiseerd waar bands als Radiohead en U2 maar al te graag hun medewerking aan verleenden. Adam Yauch, gitarist van de Beastie Boys is initiatiefnemer van de concerten. Hij vindt dat muziek een belangrijke manier is om de Tibetaanse boodschap door te geven. 'Ik ontmoette de Dalai Lama voor het eerst in India. Ik was net in Tibet geweest en hij wilde alles van me weten over de toestand daar. Het maakte hem niet uit dat ik gewoon één of andere muzikant was. Later hoorde hij wel van de Beastie Boys en hoeveel mensen we bereiken. En toen het eerste concert werd georganiseerd en dat een ongelooflijke hoeveelheid aandacht in de pers, op radio en televisie kreeg, wist hij niet wat er gebeurde,' aldus Yauch in Oor (13 december 1997). En zo krijgt de geweldloze strijd van Tibet - waar de internationale politiek vooral zwijgt en bevreesd is China voor het hoofd te stoten - over een breed cultureel front steun. Popmuzikant Yauch tot slot: 'Als het gevecht van Tibet niets oplevert, is dat een veelzeggend ijkpunt voor de mensheid.’