Email   Print

Share

Dorpen weigeren te sterven

Vrijwilligerswerk als hoeksteen.

Globalisering gaat hand in hand met verstedelijking. Het platteland legt het massaal af tegen de opmars van de wereldwijde industrie. De leegloop van de dorpen creërt in ontwikkelingslanden waanzinnige steden waar miljoenen mensen als in een mierennest krioelen. Dichterbij huis is het dorp slachtoffer van gemeentelijke herindelingen. Voor kleinschaligheid is geen plaats in de 'efficiënte' wereldeconomie. Maar het verzet tekent zich af. Ook in de westerse wereld. Er zijn dorpen die weigeren te sterven. Dorpen die vernieuwen en misschien wel wijzen naar een mogelijke, alternatieve toekomst.

In Finland is sprake van een opmerkelijke wederopleving van het dorpsleven, bericht The Ecologist (september/oktober 1997). Toen in het begin van de jaren tachtig bleek dat de aanvoerders van de Finse politiek en bedrijfsleven slechts aandacht hadden voor de kortste weg naar deelname aan de wereldeconomie, namen dorpsbewoners op het platteland hun lot in eigen land. Thans zijn er zo'n drieduizend dorpen met speciaal opgerichte burgercomité's. Geen overheidsorganen, maar particuliere initiatieven zonder de beschikking over belastinggeld. De comité's hebben daarom een oud Fins gebruik opnieuw tot leven gewekt: talkoot. Talkoot staat voor een traditie van vrijwillerswerk. Waar overheden zich terugtrokken en dorpen dreigden te verloederen, heeft talkoot ervoor gezorgd dat wegen werden verbeterd, scholen werden behouden en nieuwe sportfaciliteiten werden ontwikkeld. Dankzij talkoot zijn winkeltjes en essentiële faciliteiten behouden. Maar bovendien hebben de initiatieven geleid tot een nieuwe gemeenschapsactiviteiten. Oude festivals en vieringen zijn in ere hersteld en in vele dorpen zijn lokale theatertjes opgericht. Afgelopen zomer speelde in een kwart van alle Finse dorpen een theater.

De dorpsbeweging beïnvloedt het leven van meer dan half miljoen Finnen en daarmee is het - volgens The Ecologist - thans de grootste beweging in Finland. Het succes blijkt uit het feit dat de ontvolking van het platteland tot staan is gebracht en dat jonge mensen zich opnieuw vestigen in de dorpen. 'De dorpsbeweging is duidelijk een reactie op de tendens om vooruitgang slechts te bezien in financieel en materieel opzicht. De dorpsbewoners zetten zich in voor een meer evenwichtige en meer menselijke vooruitgang waarin mensen over hun eigen leven kunnen beschikken', besluit The Ecologist.

Aan de andere kant van de wereld tonen dorpen zich even onverzettelijk. Resurgence (september/oktober 1997) bericht over het Australische Maleny dat bekend is geworden vanwege haar gemeenschapsinitiatieven en ondernemingszin. Maleny laat in de praktijk zien wat in alternatieve vooruitstrevende boeken wordt beschreven: kleinschaligheid, gemeenschapsleven, ruilhandel en zelfvoorziening. Vrijwel elk aspect van het leven in Maleny wordt geregeld door coöperaties. De mensen kopen en verkopen hun biologische levensmiddelen in een coöperatie waarvan ze zelf aandeelhouder zijn. De Credit Union dient om de uitstroom van kapitaal uit de regio tegen te gaan. De doorbraak voor dat initiatief kwam tien jaar geleden toen de rente scherp daalde en de Credit Union haar rentestand stabiel wist te houden en investeerde in de lokale economie. De vereniging was in staat mensen te financieren om grond aan te kopen, hun eigen huis te bouwen en hun eigen banen te creëren.

Maleny heeft een alternatieve school, een coöperatieve gezelligheidsvereniging die op vrijdagavond bekende bands contracteert, een kunstenaarscollectief dat plaatselijke kunst? en nijverheidsproducten tentoonstelt en verkoopt en verder een florerende filmclub en theatergroepen. In en om Maleny zijn diverse woningcoöperaties. Sommige hebben gebieden met kaalgekapt grasland opnieuw bebost en er kangaroes en wallabies uitgezet. Bewoners ontwerpen en bouwen hun huizen zelf en leggen groententuinen aan. Maleny heeft gemeenschapsoplossingen voor problemen waarmee iedereen dagelijks heeft te maken, aldus Resurgence. Wat te doen met afval? In Maleny zorgt de Waste?Busters coöperatie voor het sorteren, de verkoop en het hergebruik daarvan.

De coöperatie-voorzieningen worden aangevuld met
een lokaal ruilhandelstelsel - Local Exchange Trading System. Inwoners schilderen, schrobben en tuinieren in ruil voor bunya's, het ruilmiddel van Maleny. Met die bunya's kunnen ze vervolgens bijvoorbeeld voor cursussen en toneel? en danslessen betalen.

De kern van de gemeenschap is de maandelijkse stadsvergadering waarin de gemeenschapsleden de activiteiten bespreken. Besluitvorming geschiedt bij consensus. En de groep zonder leider blijkt daartoe wonderwel in staat. Het is een van de verworvenheden van Maleny, stelt Resurgence vast. Uit de mond van een de inwoners tekent het blad op: 'Deze manier van leven vereist een enorme investering in vertrouwen.’