Email   Print

De grillen van pillen

Het placebo-effect kent geen miljardenbelangen. Het is weerloos en heeft geen voorvechters, maar het levert wél genezing op. Dus neem het serieus!

Alternatieve geneeswijzen zoals acupunctuur en homeopathie kunnen bij de klassieke geneeskunst rekenen op een koele reactie tot aan uitgesproken vijandigheid. Voor zover ze werken, wordt dat beschouwd als een groot placebo-effect: het verschijnsel dat genezing vaak optreedt door het enkele feit van de behandeling, en niet aan een medicijn of technische ingreep is toe te schrijven. Een suikerpil van de dokter geneest vaak net zo goed als een duur antibioticum. Reële biologische effecten zouden er niet of nauwelijks zijn.

Maar wacht eens even - is genezing dan niet een reëel biologisch effect? Deze redenering legt een nare kronkel in het denken van de klassieke medische en farmaceutische wetenschap bloot. De kronkel is dat men niet hoofdzakelijk geïnteresseerd is in wat geneest, maar in de werking van chemicaliën en apparatuur. Wat men onderzoekt en waarvoor men belangstelling heeft, is de vraag of pil X of machine Y genezing oplevert. Als er zonder X of ondanks Y genezing optreedt, is dat een hinderlijke verstoring van een keurig onderzoek, en daar komt dan het etiket 'placebo' op. De medicus die spreekt over placebo-effecten heeft zijn hoofd en hart zitten bij de industrie, niet bij de zieke mens.

De ontwikkeling van medicijnen en medische apparatuur is een mega-miljoenen bedrijfstak, met overeenkomstig grote belangen. Financiële belangen, werkgelegenheidsbelangen en wetenschappelijke reputaties, en die stralen uit naar de politiek, het openbaar bestuur, en de budgetten voor gezondheidszorg. Het placebo-effect kent zulke belangen niet. Het is zwak, machteloos en weerloos. Het heeft geen voorvechters. Maar het levert wel genezing op.

Toch zijn er twee belangrijke groeperingen aan te wijzen die wel belang hebben bij deze onbegrepen vorm van genezing. Ten eerste zieke mensen, die beter willen worden en wie het niet interesseert of dat door een nucleair diagnostisch apparaat, door een suikerpil of door bidden gebeurt. Ten tweede diegenen die betalen voor de gezondheidszorg. Verzekeraars, ziekenfondsen, het ministerie van volksgezondheid.

Ode zou graag horen of er wel eens serieus onderzoek is gedaan naar het placebo-effect - onderzoek niet om het weg te verklaren maar om uit te vinden hoe het op te roepen en zo mogelijk te versterken is. Het zou ons bijvoorbeeld niet verbazen als onze streng-puriteinse vraag van 'Dokter vertel me de waarheid, hoe lang heb ik nog te leven' nooit beantwoord mag worden met een te verwachten aantal dagen of maanden, hoe zeer dat statistisch misschien ook klopt. Misschien moet het antwoord altijd zijn 'Bij deze ziekte is genezing nooit gegarandeerd maar altijd mogelijk'. Of: 'De techniek is beperkt, maar met geloof en vertrouwen kan alles.'

Als dat onderzoek er nog niet is, lijkt het ons een aanrader voor minister Borst om het te laten uitvoeren. Dat ze daarmee een flink gevecht overhoop haalt, weet ze zelf ook wel. Het gaat immers om een geneeswijze die rechtstreeks en buitengewoon goedkoop concurreert met de gevestigde belangen. Laten we intussen het woord placebo-effect gewoon vervangen door wat het echt is: genezing - genezing die we niet snappen, genezing door genade.