Email   Print

In therapie voor het huwelijk

Amerikaanse wetgeving maakt echtscheiding moeilijker.

De toekomstige bruid, 29 jaar en ontwerpster van beroep, staat op het punt voor het eerst in het huwelijk te treden met een succesvolle zakenman. Op aanraden van de pastoor van de bruid, vullen de verliefden een enquête in voor een goede analyse van de relatie - 165 vragen over persoonlijkheid, achtergrond, waarden en verwachtingen. Op weg naar huis bespreken de verloofden hun antwoorden en nog voor thuiskomst is de relatie ten einde. 'Een succesverhaal, weer een huwelijk gered,' zegt Mike McManus, oprichter van de religieuze beweging Marriage Savers, in Atlantic Monthly (oktober 1997). 'Ieder toekomstig echtpaar moet eigenlijk een dergelijke test invullen om de ellende van een onvermijdelijke echtscheiding te voorkomen', aldus McManus.

Dat deze ellende groot is, bevestigen vele onderzoeken. Scheiding leidt vaak tot economische achteruitgang en sociale problemen - met name voor de vrouw. Maar het zijn de kinderen die de ware tol betalen. Kinderen van gescheiden ouders hebben meer psychische problemen dan kinderen van ouders die nog bij elkaar zijn. Zij maken vaker hun middelbare school niet af. Zijn in hun verdere leven vaker depressief en werkloos en de kans is groot dat hun eigen huwelijk strandt.

De Marriage Savers - maar ook de communitaristen onder aanvoering van de socioloog Amitai Etzioni - zijn overtuigd dat het enorme aantal echtscheidingen de belangrijkste oorzaak is voor de ontwrichting van de Amerikaanse samenleving. Zij pleiten in The Responsive Community (herfst 1997) voor het invoeren van een verplichte 'huwelijkstest' voor verloofden, verplichte relatietherapie voor echtparen die een scheiding overwegen en voor opheffing van het no-fault systeem - een scheiding kan dan pas worden uitgesproken na duidelijke aanwijsbare schuld van één van de partners. Uitgebluste liefde mag volgens hen niet meer voldoende grond zijn voor een scheiding. Politici blijken deze opvatting te steunen. Meer en meer staten in Amerika hebben hun huwelijkswetten veranderd of zij overwegen de bovengenoemde maatregelen juridisch vast te leggen.

Maar is hier geen sprake van een stap terug in plaats van vooruit? Het klassieke gezin, bestaand uit twee echtgenoten en hun eventuele kinderen, lijkt zijn beste tijd te hebben gehad. Er wordt minder getrouwd en meer gescheiden en het aantal andere vaak minder gebonden samenlevingsvormen neemt sterk toe, ook in Nederland. Het recordaantal huwelijken vond in Nederland plaats in 197O. Totaal werden toen 123.631 huwelijken gesloten. Het aantal echtscheidingen in datzelfde jaar was 10.317. Drie decennia later zien de cijfers er heel anders uit. De tegenwoordige keuze voor vrijheid, persoonlijke ontplooïing en het eigen geluk heeft óók zijn invloed op het huwelijk. In 1996 werden er 85.140 huwelijken gesloten een daling van dertig procent ten opzichte van 1970. Het aantal echtscheidingen steeg naar 34.871, een toename van meer dan tweehonderd procent. Maar ondanks deze cijfers blijkt dat jongeren het huwelijk nog steeds zeer belangrijk vinden.

De paradox is dat het huwelijk de oorzaak is van de vele echtscheidingen. Hoe hoger de verwachtingen - en die zijn tegenwoordig enorm - hoe groter de kans op een mislukking. Idealiseer en romantiseer de echtelijke verbintenis - de enige reden om te trouwen is tegenwoordig, in tegenstelling tot vroeger, de ware liefde - en tegenspoed zal eerder de kop opsteken. Dat alle verliefden en getrouwden af en toe moeten worden herinnerd aan het feit dat ook mindere tijden bij het huwelijk horen, wijst ook The New Republic (14 april 1997) niet af. Maar wie het huwelijk wil terugbrengen naar de staat die het veertig jaar geleden had, kan niet rekenen op de steun van het Amerikaanse liberale weekblad. The New Republic stelt dat de roep om eerherstel van het ideale gezin wat hol klinkt in een tijd dat zowel de man als de vrouw wil - of om financiële redenen moet - werken, velen zichzelf willen ontplooien, de vaste relatie op zijn retour is, kinderen op steeds jongere leeftijd geen kinderen meer zijn en de maatschappij voor jong en oud, harder en sneller is. Verder meent het tijdschrift dat ouders natuurlijk belangrijk zijn maar dat een andere vertrouwde, bevestigende, liefdevolle omgeving aan kinderen ook de nodige stabiliteit kan bieden. Wie deel uitmaken van die stabiele omgeving - vader, moeder, buren, leraar, grootouders of vrienden - is uiteindelijk minder belangrijk.

Het is daarnaast de vraag of kinderen werkelijk altijd het meest gebaat zijn bij voortzetting van het huwelijk. Kinderen lijden ook onder huwelijken die worden bepaald door voortdurende spanning tussen hun ouders. Een strenge wettelijke bescherming van het huwelijk - zoals nu in opkomst in de Verenigde Staten - lijkt vooral een poging om 'geluk te regelen'. En zo gaat dat niet. Daar staat tegenover dat elk huwelijk in moeilijke tijden bescherming tegen overhaaste stappen kan gebruiken. De beste bescherming komt in zulke tijden van de aandacht en wijsheid van vrienden en familie. Wat dat betreft is de door de wet gestuurde therapeut een tweede keus. DJJ