Email   Print

Handleiding in tegenspoed

Openheid en kwetsbaarheid voeden relaties.

Soms vraag je je af of de mensen met wie je mee omgaat wel echte vrienden zijn. Maar heb je je wel eens afgevraagd of jij een echte vriend voor hen bent? Men zegt dat echte vrienden mensen zijn die blijven wanneer we een moeilijke periode doormaken. Waarom raken we in tegenspoed vrienden kwijt? Onbetrouwbare figuren, profiteurs gaan er uit zichzelf vandoor wanneer het minder goed met ons gaat. Maar er verdwijnen ook anderen. Sinds Mathilde weer ziek is geworden, schrikt ze mensen af. Haar vrienden bellen steeds minder vaak. 'Ze hebben genoeg van mijn ziekte, ze hebben genoeg van mij.' In werkelijkheid is het zo dat zij het hun heel moeilijk maakt. Ze vertelt over dokters, medicijnen, behandelingen, over andere zieken... Maar ze vermijdt het zorgvuldig om over zichzelf te praten, over wat zij beleeft, wat zij voelt en vooral waaraan zij behoefte heeft. Hoe kun je met Mathilde praten? Wat moet je tegen haar zeggen? Haar vrienden zijn niet bij machte haar te genezen, dus voelen ze zich nutteloos. Ze durven geen banale gesprekken meer te voeren. Hoe kunnen ze hun eigen persoonlijke problemen ter sprake brengen? Die lijken zo onbeduidend vergeleken met het drama dat Mathilde doormaakt. En kun je vreugden en succes delen met iemand die met zoveel leed wordt geconfronteerd? De communicatie raakt steeds meer geblokkeerd.
Gerard is al vier jaar werkloos. Diny is weduwe. Otto heeft een been verloren bij een auto?ongeluk. Patrick en Moniek hebben een gehandicapt kind. Dat is moeilijk maar het is geen reden om te verwachten dat anderen altijd voor jou klaarstaan. De verantwoordelijkheid voor de relatie ligt bij beide partijen. De mensen uit hun omgeving hebben het gevoel dat er geen belangstelling meer voor hen is, ze weten niet meer hoe ze zich moeten gedragen en langzaam maar zeker blijven ze weg.
Een verleden, kennissen, activiteiten, gemeenschappelijke interesses, dat alles maakt het gemakkelijker om met elkaar om te gaan. Maar voor een hechte vriendschap is meer nodig. Wanneer wat de een beleeft te veel afwijkt van wat de ander meemaakt, hebben we vaak het gevoel 'dat we elkaar niets meer te zeggen hebben'. Natuurlijk zijn er talrijke zaken waarover we het zouden willen hebben, maar hoe pakken we dat aan? Een vriend zijn, betekent leren dat je overal over kunt praten. Het betekent dat je soms durft te zeggen: 'Ik ben uit het veld geslagen door wat jou overkomt, ik weet echt niet hoe ik me tegenover jou moet gedragen, en daardoor ben ik geneigd weg te vluchten...' Of: 'Ik heb er genoeg van, je hebt het alleen maar over medische behandelingen (over je collega's, over het leven dat zo duur wordt...), wanneer gaat het eens over jezelf?' Of bijvoorbeeld: 'Bij alles wat er met jou gebeurt, durf ik je niet meer over mezelf te vertellen, ik durf niet meer te laten zien dat het met mij goed gaat.' Heb geen medelijden met je vrienden, wees oprecht. Vertel precies wat je op je hart hebt. Alles wat je voor je houdt, maakt de kloof dieper.
Wat doen we met een vriend die ziek wordt, naaste familie verliest of wordt ontslagen? Hoe gedragen we ons tegenover de vriendin die zojuist door haar partner in de steek is gelaten, of die hoort dat ze zwanger is, voor een examen zakt of de loterij wint? In de eerste plaats naar hen luisteren. We zijn allemaal veel te veel geneigd onmiddellijk te reageren naar onze eigen maatstaven. Het lijkt vanzelfsprekend dat het een ellendige gebeurtenis is om je baan kwijt te raken, en dat het prettig is om voor een examen te slagen. Maar dat hoeft niet per se zo te zijn! André voelde zich in het nauw gedreven in zijn beroep. Zijn ontslag is een bevrijding voor hem en zal hem de mogelijkheid bieden zich in zijn werk te heroriënteren. Yvonne is voor haar examen geslaagd. Haar ouders wilden zo graag dat ze het haalde! Zal ze zich nu durven te verzetten tegen hun wens dat ze ambtenaar wordt? Ze had voor deze uitslag niet goed beseft hoezeer dit examen het einde van haar vrije leventje betekende. Wanneer een vriend je een nieuwtje vertelt, zorg dan vooral dat je niet te snel antwoordt.
Bovendien heeft het geen zin om te proberen de zaak te bagatelliseren: 'Maak je niet ongerust, het valt wel mee.' Overdrijf ook niet: 'Ach jee, wat vreselijk!' Bagatelliseren of dramatiseren betekent dat we het probleem van de ander niet serieus nemen. Luisteren, simpelweg luisteren. Men vraagt je niet om een oplossing of een zedenles. Je vriend heeft behoefte aan een getuige die niet met zijn oordeel klaarstaat. De basis van vriendschap is het uitwisselen van mededelingen. Dat betekent dat je kunt geven, ontvangen, vragen en weigeren. En let erop dat het wederzijds is! Als je je paternalistisch of bemoederend opstelt, moet je niet verbaasd zijn als je beschermeling op zekere dag in een puberteitscrisis raakt. Om zelfstandig te worden, zichzelf te zijn, zal hij jou wel moeten afwijzen. Geven aan een vriend, betekent dat je iets van jezelf, van je tijd, je aanwezigheid, je genegenheid en een luisterend oor schenkt. Het betekent vooral ook dat je jezelf geeft, je voor hem openstelt. Laat de weg naar je intimiteit open. Met een vriend wissel je niet alleen denkbeelden en informatie uit, maar ook ervaringen. Wat hem interesseert, zijn de gebeurtenissen uit jouw leven en ook jouw gevoelens tegenover deze gebeurtenissen. Praten over wat we voelen, is niet altijd gemakkelijk, het betekent dat je je angsten en aarzelingen, gevoelens van haat en spijt erkent. Het betekent dat je laat zien dat je zwak en kwetsbaar bent. Mensen willen liever verleiden, indruk maken, een fraai beeld van zichzelf geven. Maar echte vrienden kunnen zich niet verwant voelen aan een beeld. Ze willen van jou houden, zoals je bent. En je reserves, je weerstand om je bloot te geven, kunnen als wantrouwen op hen overkomen.
Geven is ook durven zeggen wat je denkt over het gedrag van de ander. Accepteren en beoordelen betekent niet dat je nooit kritiek mag uiten. Wees niet bang om te kwetsen. Het is een vriend, je hoeft niet in stilte zijn onhebbelijkheden aan te zien. We zijn ons niet altijd bewust van ons gedrag. Je helpt een vriend meer wanneer je tegen hem zegt: 'Je hebt een te schelle stem'; 'Je hebt een kromme rug, dat staat niet leuk'; 'Stop met roken!'; 'Je loopt te waggelen'; 'Je luistert niet wanneer iemand iets op je heeft aan te merken'; 'Je bent hard tegen mensen'... Wie anders zal het tegen hem zeggen? Iedereen is in staat te veranderen, geef hem die kans! We maken elkaar ook veel te weinig complimentjes. 'Je bent mooi, je hebt prachtige ogen, je bent zeer intelligent, ik houd van je zachtmoedigheid, ik hoor je graag lachen...' zijn geen woorden die alleen bestemd zijn voor liefdesrelaties. Vertel je vrienden meer waarom je op ze gesteld bent. En vraag hun dat ook bij jou te doen! En lichamelijk contact? Het is niet gemakkelijk om iemand aan te raken. En toch, een hand vastpakken, een hand op een schouder, een arm om iemand heen, dat helpt in moeilijke tijden.