Email   Print

Anarchisme nieuwe stijl

Na de val van het communisme vormen de anarchisten de enige overgebleven revolutionaire beweging ter wereld.

Dat is de boodschap van Bob Black in Primitieve Overvloed, na links de anarchie. Totnutoe was de anarchie gefixeerd op het marxisme als grote rivaal. Anarchisten hebben altijd gewedijverd op 'linkse' voorwaarden en zodoende verloren. Maar nu komt hun kans, aldus Black die in alternatieve kring wereldwijd faam verwierf met zijn essay 'Schrap de loonslaverny' (zie ook Ode 1, maart/april 1995).

Black meent dat het anarchisme zijn breuk met links expliciet moet maken. Het anarchisme moet duidelijk maken dat het gangbare linkse gedachtengoed tegenwoordig niet meer betekent dat een variant van de dominante kapitalistische ideologie. Het staat in zijn 'post linkse' visie vast dat het menselijk geluk niet wordt bereikt door de tredmolen van het wereldomvattend kapitalisme. 'Arbeid is steeds onbelangrijker geworden voor linkse intellectuelen, terwijl het steeds onderdrukkender is geworden voor mensen buiten de universiteiten, zij die echt moeten werken'.

De thema's van het nieuwe anarchisme kunnen aantrekkingskracht hebben op een breder publiek omdat ze inspelen op desillusies, bijvoorbeeld met de technologie. Black is optimistisch: 'Na links houdt het leven niet op. Post?linkse anarchisten gaan allerlei richtingen op. Wie weet vinden er een paar de weg of liever gezegd de wegen naar een vrije toekomst.'

Ravage (30 mei 1997) staat stil bij het werk van een andere toonaangevende anarchist, Hakim Bey. Bey is bekend als uitvinder van het 'immediatisme', het revolutionair potentieel van het dagelijks leven. De moderne anarchisten tonen relativeringsvermogen en gevoel voor humor. Bey spreekt van de 'helende lach': 'Zelfs als ironie contra?revolutionair zou zijn en daar kan ik me tot zekere hoogte iets bij voorstellen dan nog zie ik niet in waarom de lach zelf dat ook zou zijn. Volgens mij slaat dat nergens op tenzij je de hele taal en het denken wilt afschaffen en dat is gewoon de zoveelste vorm van nihilisme'.

Het doel van de anarchisten blijft uiteindelijk toch een nieuwe revolutie. Een omwenteling die de vieze smaak van het communisme en het onrecht van de Derde wereld moet uitwissen. Ook voor Hakim Bey geldt dat links heeft afgedaan. Inspiratiebron voor hem vormen de Zapatistas in Mexico. En in Oost?Europa ziet hij interessante politieke experimenten. Zo bloeit in Praag bloeit op de stille puinhopen van het communisme een anarchistisch gezelschap in het oude kasteel Ladronka, op enkele kilometers van het Wenceslasplein. Het gezelschap staat op de barricade voor de bevrijding van Tibet en tegen een Tsjechisch lidmaatschap van de Navo, de verwoesting van de natuur door het grootkapitaal, de aanleg van autowegen of de schending van dierenrechten. De periodieke fietsdemonstratie tegen het Praagse verkeer vormt een terugkerend hoogtepunt van de activiteiten.

Respekt (juni 1997) nam een kijkje in wat van het kasteel over is nadat het gemeentebestuur van Praag de jongeren officieel toestemming had gegeven om daar te blijven. Boven de grote houten ingangspoort hangt een bescheiden paneeltje met 'Ladronka - autonoom cultureel centrum'. Bezoekers met zorgvuldig gescheurde kleren wonen een culturele avond bij. De punk dreunt uit de aangrenzende schuur. De muren zijn niet bedekt met graffiti - slechts de leus: 'Geld en winst, de nieuwe gevangenis' valt op. Huisregels zijn er niet in het kasteel, alles mag behalve 'hard drugs'. Er is een info-shop en een leeszaal. Het meubilair is afkomstig uit uitdragerijen. Er branden open haard-vuren en water wordt uit de put opgehaald. De meeste bewoners doen iets voor de kost of studeren. Hun gedachten over de 'permanente wereldrevolutie' worden regelmatig gestencild in het blad 'Autonomie'. Daarin bijvoorbeeld de vraag of het anarchisme een authentieke revolutionaire ideologie is of een levensstijl, een middel om een vrijer leven te bereiken.

De radicalen onder de Tsjechische anarchisten verwijten hun collega's in kasteel Ladronka dat zij het op een akkoordje hebben gegooid met de gemeentelijke autoriteiten en dat zij zich meer voor cultuur dan voor politiek interesseren. Ze willen bijvoorbeeld niet kraken. Oogluikend werden zij toegelaten in Ladronka. Vorig jaar werd hun bestaan bedreigd toen een projectontwikkelaar zijn ogen op het vervallen kasteel liet vallen. In een tegenoffensief boden de anarchisten de stad een woonproject aan, geënt op 'westers denken'. Het kasteel en wat er van over was, zou worden omgebouwd tot onafhankelijk cultureel centrum met een concertzaal, een theesalon, een expositieruimte en een bibliotheek. Geld was er niet maar het project werd een succes.

De waarnemend burgemeester van Praag roemt de heldere ideeën van de 'Ladronkanen' en noemt hun centrum een unicum in de Tsjechische cultuur. Hij is er vast van overtuigd dat de huidige anarchisten over tien jaar in pak met das hun gasten zullen ontvangen in hun cultuurtempel. Het Praagse bestuur is dik tevreden met de alternatieve cultuur. Afvaardigingen uit Hamburg en Berlijn zijn al op bezoek geweest. Zij willen ook zo'n alternatief centrum.