Email   Print

Het lokale sufferdje schreeuwt moord en brand

Zolang de media hebben bestaan, heeft de roep om censuur en zelfcensuur geklonken. In westerse democratieën leeft het besef dat media privileges nodig hebben omdat ze een speciale functie in het bestel vervullen als waakhond.

Dat neemt niet weg dat er steeds opnieuw wordt aangedrongen op normstelling door de media zelf. In Nederland flakkert een discussie waarin medici en communicatiewetenschappers er op aandringen niet te berichten over moorden op kinderen. En na de respectloze houding van enkele televisiseploegen bij de busramp in Egypte denkt de overheid er aan media weg te houden van rampen. In de verte doet het denken aan het streven van Unesco in de jaren zeventig - onder invloed van de Sovjet-Unie en haar satellieten - naar een journalistieke gedragscode. Zelfs minister Pronk geloofde in het kabinet-Den Uyl in een 'Nieuwe Informatie Orde', waarbij journalisten vooral moesten werken voor het heil van de gemeenschap in socialistische zin. Het zijn nu echter niet meer idealen maar harde commerciële belangen die nopen tot een gedragscode. De televisieploegen vallen in de poliklinieken over elkaar heen op zoek naar Hollands leed. In de jacht op de kijkcijfers gaat niets te ver. In een onderschatting van de kijkers is 'reality tv' tot een soort 'crimewatch' verworden: de eerste tien minuten gaan over moord, verkrachting, brand of kidnapping dit onder het motto dat mensen graag griezelen over wat hen niet is overkomen. Maar de programma's hebben flinke weerstand opgeroepen en twijfel aan de integriteit van de 'nieuwsmakers' in het algemeen. Het dagblad Trouw kan enige zinnigheid ontdekken in een conceptrichtlijn van de overheid waarin ambulance-medewerkers, politie en brandweer worden gewezen op hun recht media te weren bij rampen en ongelukken. Bij het optreden van sommige televisieploegen gaat het niet meer om het verstrekken van informatie maar om sensatiezucht en effectbejag. Maar de keerzijde van het 'gelijk' van de overheid is dat haar beroep op de privacy tegelijk een alibi is om de noodzakelijke openbaarheid over rampen en ongelukken zelf te doseren. Daar komen ministers en ambtenaren in botsing met het feit dat de burger het recht heeft te weten hoe rampzalig een ramp is.

Een opmerkelijk geluid weerklonk uit For a Change (augustus/september 1996) naar aanleiding van de Amerikaanse discussie over de kwaliteit van het lokale televisienieuws. In Austin, Texas stelt het lokale station KVUE-TV zichzelf eisen. Voordat een item over misdaad wordt uitgezonden, moet het voldoen aan een aantal criteria. Is er sprake van een onmiddelijke bedreiging van de veiligheid? Worden kinderen bedreigd? Beïnvloedt de misdaad werkelijk de gemeenschap? Leent het uitzenden over misdaad zich voor preventie van misdaad? De journalisten van KVUE-TV worstelen wel met die criteria maar ze voelen zich gesteund doordat het publiek gunstig reageert. De kijkkcijfers stijgen.