Email   Print

(On)verantwoordelijke ouders

Amerikaanse rechters veroordelen ouders voor overtredingen van hun kinderen.

In hun streven om misdaad harder aan te pakken voeren steeds meer Amerikaanse staten wetten door die ouders verantwoordelijk stellen voor de gevolgen van gebrekkig toezicht op hun kinderen. Een voorbeeld uit The Family Therapy Networker (september/oktober 1996): onlangs werd de zestienjarige Alex Provenzino uit een welvarende wijk van het Amerikaanse Detroit veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf wegens het herhaaldelijk plegen van diefstal. Vervolgens klaagde de officier van justitie zijn ouders aan wegens nalatigheid en zij werden elk veroordeeld tot een boete van honderd dollar en betaling van de proceskosten. De ouders waren vijf maanden tevoren door de rechter gewaarschuwd - nadat Alex wederom was opgepakt voor een inbraak - dat zij beter toezicht op hem moesten houden. Toen de politie vervolgens aanklopte om Alex te ondervragen over een aantal nieuwe inbraken troffen zij de gestolen goederen, een pistool, een mes, een marihuanaplant en alcohol open en bloot in zijn kamer aan.

Tijdens het proces bleek dat de ouders van Alex niet zozeer afwezige opvoeders waren als wel angstige en verwarde mensen. Toen vader zijn zoon een keer confronteerde met zijn gedrag, zwaaide Alex met een golfclub naar zijn vaders hoofd. De ouders hadden het gevoel dat niets wat zij probeerden iets uitrichtte. De vraag is of ouders aansprakelijk kunnen worden gesteld voor goedbedoeld maar armoedig ouderschap.

Dergelijke processen hebben in de Verenigde Staten een debat op gang gebracht over de verantwoordelijkheden van ouders voor hun kinderen in de moderne samenleving. The Family Therapy Networker schetst de verschillende meningen. De werkelijkheid is, aldus het tijdschrift, dat ouders tot over hun oren in financiële en emotionele zorgen zitten en weinig steun ondervinden van hun omgeving, hun werk et cetera. Zulke ouders moeten niet worden gestrafd maar gesteund. Daar komt bij dat het aanpakken van de ouders aan de overtredende kinderen de boodschap overbrengt dat het niet hun fout is. De nieuwe wetten krijgen ook steun. Zij kunnen wanhopige ouders helpen om de kracht te vinden om hun kinderen te confronteren in de zin van: het is niet dat ik het niet goed vind, het staat in de wet.

Het Amerikaanse debat is zeker relevant voor Nederland want ook hier wordt - zoals Jonas (13 december 1996) schrijft - 'de tendens gesignaleerd dat steeds meer ouders minder tijd lijken te hebben om zich actief met de opvoeding van hun kinderen bezig te houden.' Jonas constateert onder kinderen dezelfde verharding in de omgang die de maatschappij als geheel kenmerkt. Sociale controle en terechtwijzingen komen minder vaak voor. Er wordt sneller geschopt en gescholden. Ouderlijke begeleiding is meer dan ooit gewenst maar juist minder dan voorheen beschikbaar. Steeds meer docenten vinden dan ook dat zij te veel in de rol van opvoeder worden gedrukt. Maar het blijft de vraag of het straks ook de taak van de Nederlandse rechter moet worden om ouders op hun verantwoordelijkheden te wijzen, vooral als het zo duidelijk is dat ouders zelf onder grote druk leven. De socioloog Amitai Etzioni - bekend als voortrekker van de communitaristische beweging - schreef een manifest The Parenting Deficit (Demos 1993) waarin hij oproept tot een herschikking van prioriteiten. Zolang 'geld verdienen' meer wordt gewaardeerd dan 'een gezin stichten', raken kinderen in de verdrukking met alle negatieve gevolgen van dien. Daarmee raakt Etzioni een kern die geen rechterlijke uitspraak raken kan.