Email   Print

De spullenmens

Het succes van de beweging voor een eenvoudiger leven.

De moderne mens is een spullenmens. Volgens Ökotest (november 1996) bezit de westerse mens gemiddeld zo'n tienduizend dingen - variërend van een broodrooster tot de afstandsbediening van de televisie, van de elektrische pepermolen tot een buisje aspirine en van de vijftiendelige sleutelset tot een serie fonduevorkjes. Verhuizen is een ramp geworden. Het is nauwelijks nog mogelijk om onderscheid of ordening aan te brengen in de onvoorstelbare hoeveelheid 'bezit'. En het wordt erger: In Ökotest voorspelt professor René Frey, socioloog aan de universiteit van Basel, dat 'als wij in dit tempo doorgaan met consumeren onze kinderen vier keer zoveel goederen zullen bezitten als wij'. Het is wel eens anders geweest. Tegenwoordig bezit een familie binnen de Amerikaanse Indiaanse Navajo-stam zo'n 250 dingen. En zo zal het bij ons ooit ook wel zijn geweest.

Het verwondert nauwelijks dat mensen gek worden van hun spullen en op zoek gaan naar een andere levensstijl. Vijf jaar geleden woei vanuit de Verenigde Staten de 'vrekkenbeweging' over. Het boek Your Money or Your Life van Vicky Robin en Joe Dominguez - waarvan reeds 600.000 exemplaren werden verkocht - inspireerde Hanneke van Veen en Rob van Eeden tot een drietal vergelijkbare boeken en de uitgave van de Vrekkenkrant. Ook dit Nederlandse vrekkenechtpaar boekte veel succes. En als dat een teken is, hebben we nog het een en ander te verwachten van deze anti-materialistische beweging. Een recente opiniepeiling geeft aan dat driekwart van de Amerikanen behoefte heeft aan vereenvoudiging van hun leven, aan minder werk en minder bezittingen en aan meer tijd voor familie en vrienden. In de Amerikaanse bronnen van Ode vinden wij meer en meer aandacht voor een eenvoudiger wijze van leven. En de grote belangstelling voor The Simple Living Network op het Internet onderstreept deze tendens.

Het is interessant dat - wat de Amerikanen betreft - het streven naar een eenvoudiger leven een jaloerse blik naar Europa met zich meebrengt. Tikkun (juli/augustus 1996) bepleit meer vrije tijd door werktijdverkorting en het blad wijst erop dat Europeanen per jaar zo'n zes weken vakantie hebben - drie keer zoveel als de gemiddelde Amerikaan. Maar het succes van de Nederlandse vrekken wijst erop dat er behoefte is aan meer dan vrije tijd. Anders gezegd: je kunt wel met vakantie gaan maar als je thuiskomt zit je nog steeds met die tienduizend spullen. Maar Tikkun raakt ook een wezenlijk punt. Het blad wijst erop dat de vrekkenbeweging een oplossing voor een paar verwende en verveelde enkelingen dreigt te zijn. 'Verhalen over succesvolle echtparen die hun inkomen van 100.000 dollar hebben beperkt hebben weinig betekenis voor de helft van de Amerikaanse gezinnen die met minder dan 40.000 dollar per jaar moeten rondkomen', aldus Tikkun. En het tijdschrift concludeert dat 'de beweging voor eenvoud' pas echt betekenis heeft als die de hele samenleving raakt. Zo ver is het bepaald nog niet: de stortvloed van 'how to' boekjes geeft aan dat het eenvoudige leven vooralsnog koren op de molen van de consumptie-industrie is.

Yoga International (december 1996/januari 1997) tekent de paradox op: 'de beweging voor eenvoud is één van de tien meest lucratieve marketingtrends van de jaren negentig'. Maar van Yoga International mag meer worden verwacht. Het blad wijst erop dat het niet zozeer de spullen zelf zijn die het leven van mensen beroeren als wel het verlangen ernaar. De onrust komt voort uit het gevoel dat het geluk komt met de aanschaf van de volgende trui. Vandaar de handreiking: 'Een belangrijke stap naar vereenvoudiging van ons leven is de verandering van de houding naar de spullen die wij reeds bezitten. Het teken van succesvolle onthechting is niet zozeer het beperkte aantal dingen dat iemand bezit maar de plaats die die dingen innemen in zijn gedachten. De werkelijke waarde van onthechting is dat daardoor tijd vrij komt voor meer bevredigende verlangens.' Plato wist dat ook al en waarschuwde 'hoe stom het is om te vluchten van de ledigheid en te veel te werken'. Yoga International reikt de weg van yoga en meditatie aan en ziet eenvoud daarop meer als een middel naar een hoger doel: de ontdekking van wezenlijker waarden. Wat dat betreft kan de Nederlandse vrekkenclub nog wel enige inspiratie gebruiken. Wat tot dusver uit deze beweging is gekomen, riekt vooral naar een soort voortdurende kampioenschappen zuinigheid. Het woord vrek helpt daarbij niet. Dat is niet bepaald de omschrijving van iemand die op zoek gaat naar meer betekenisvolle waarden in zijn of haar leven. Maar misschien ligt er meer in het verschiet. De laatste Vrekkenkrant verscheen eind vorig jaar en de publikatie zal worden opgevolgd door een nieuw tijdschrift: Genoeg. Dat klinkt al beter.