Email   Print

Stad van de toekomst

Geld en ecologie in het Amerikaanse Ithaca.

Vernieuwing komt niet vaak uit het achterland. Maar misschien ligt het stadje van de toekomst wel verborgen in de Amerikaanse staat New York. In Ithaca - nog enigzins bekend door de daar gevestigde Cornell Universiteit - is sprake van twee belangwekkende experimenten. Ruilhandel met behulp van het zogenoemde lets(local exchange trading system)-systeem is weliswaar inmiddels een bekend verschijnsel maar de Ithacaanse variant is niettemin interessant. Meestal is het initiatief voor dergelijke stelsels afkomstig van idealistische groeperingen die vooral ook zwakkere groeperingen als uitkeringsgerechtigden op het oog hebben. De Ithaca Hours - zo heet de lokale valuta - werd echter vijf jaar geleden in het leven geroepen door de plaatselijke middenstand. En hun argument was niet sociaal maar economisch: zij wilden voorkomen dat de plaatselijke geldstroom zich verplaatste naar de oprukkende ketens van multinationale ondernemingen. De schaal van deze alternatieve valuta is ook opmerkelijk. New Statesman (2 augustus 1996) bericht dat in 300 winkels en gelegenheden in Ithaca - 30.000 inwoners - met hours kan worden betaald. Het blad haalt de voorzitter van de plaatselijke kamer van koophandel aan: 'Dit is geen eendagsvlieg. Het systeem lijkt de koopkracht van mensen te vergroten; zij kunnen dingen kopen die ze anders niet zouden kunnen kopen.' De initiatiefnemer van de Ithaca Hours, Paul Glover, zegt: 'Hours is geld met een grens er omheen, het blijft in de gemeenschap.' Hij schat dat de 5700 hours die in omloop zijn tot dusver transacties ter waarde van bijna drie miljoen gulden hebben gefinancierd.

Glover publiceert elke maand een newsletter waarin een lijst staat van de winkels die de hours (gedeeltelijk) accepteren. 'Wij aanvaarden hours voor 30 procent', luidt een bekende kreet op winkeldeuren in Ithaca. Nieuwe hours worden slechts mondjesmaat in circulatie gebracht. Glover fietst door de stad en houdt zelf in de gaten of stapeltjes hours zich niet ergens ophopen. In dat geval houdt hij de drukpers stil. De hours hebben de dollar nog niet verdreven maar Glover zegt: 'Wij beschouwen Amerikaans geld als vreemd geld dat niet een waarde heeft in goud of zilver maar eigenlijk waardeloos is - de dollar staat voor een staatsschuld van een triljoen dollar.'

Het is passend dat aan de rand van Ithaca een van de meest succesvolle ecologische dorpen - in dit geval eigenlijk een wijk - groeit. Zo succesvol zelfs dat de initiatiefnemers van de wijk onlangs werden benaderd door de Duitse vestiging van de investeringsbank Merrill-Lynch die in opdracht van een cliënt onderzocht in hoeverre het concept van ecologische dorpen een interessante investering kan zijn. In Communities (zomer 1996) geeft een van de initiatiefnemers van Ithaca eco village een antwoord: 'De tijd is rijp om twee belangrijke problemen van de samenleving aan te pakken: ecologische verwoesting - het broeikaseffect - en het sociale isolement - criminaliteit, eenzaamheid.' Het ecologische dorp speelt niet alleen in op een betere omgang met het milieu maar de wijze van organisatie brengt ook een hechte gemeenschap met zich mee. In Ithaca is het dorp gegroeid uit de inzet en deelneming van de betrokkenen - 'veruit het moeilijkste aspect'. De initiatiefnemers menen dat het proces tussen het eerste plan en het moment dat de eerste huizen worden betrokken tenminste vier jaar in beslag neemt. En omdat die betrokkenheid zo belangrijk is, krijgt Merrill-Lynch een teleurstellend antwoord: het concept leent zich niet voor een snelle trendgevoelige investering door project-ontwikkelaars. Ecologisch verantwoorde huizen zijn weliswaar snel gebouwd, de bijbehorende gemeenschap heeft tijd nodig om te ontstaan. Dat laatste komt, volgens Communities, vanzelf met het gezamenlijk planten van bomen, aanleggen van tuinen en het bouwen van muren.

De Ithaca-tips voor het ecologische dorp luiden alsvolgt:
- Maak een plan waarin de belangen van de omgeving en de bewoners tot hun recht komen;
- Zorg dat tenminste tachtig procent van het grondgebied vrije ruimte blijft - in de 'gewone' stadsplanning is dat vaak maar tien procent;
- Integreer biologische landbouw in het project;
- Bouw huizen die zonne-energie maximaal benutten en zeer weinig energie verbruiken;
- Leg straten aan waar de bewoners elkaar kunnen ontmoeten;
- Bouw gemeenschappelijke ruimten;
- Plan het dorp of de wijk dichtbij het openbaar vervoer;
- Creëer een gemeenschap.