Email   Print

Het begin van de eco-oorlog

Het milieuverzet neemt overal toe. Actiegroepen verkrijgen brede steun voor hun streven naar behoud van de natuur. In Engeland woedt al maanden een conflict rond de aanleg van een nieuw stuk snelweg bij het stadje Newbury. Een veldslag op een historisch strijdtoneel: ‘het begin van de eco-oorlog’.

Het is eind maart, middernacht en ijzig koud, en ik kan maar op één manier de vijftig meter hoge Corsicaanse den in Reddings Copse in klimmen, namelijk door te 'prusiken' - je langs een touw omhoog worstelen met als verplaatsbaar houvast twee nauwelijks meer dan veterdikke koordlussen. Zo vorder ik hand over hand naar een vierkant luikje dertig meter boven me waardoor kaarslicht schijnt, zorgvuldig de lussen prikkeldraad en een op scherp staande emmer urine vermijdend. Nog een laatste ruk en ik bevind me in het onderste boomhuis, geconstrueerd uit oude pallets, deuren en balken en rondom voorzien van haken, kettingen, touwen, sloten en handboeien - om je aan vast te houden als justitie komt. Hier, ver boven de hoogste vogelnesten, is de grond niet te zien.

Tien meter boven ons in deze boom, de hoogste in de verre omtrek, zit een tweede boomhuis, en helemaal boven in de den wapperen vanaf een ladder een uitdagende Britse vlag en een regenboogwimpel. Van hier uit kun je het grootste deel van het Zuid-Engelse graafschap Berkshire overzien. In de ochtendnevel lijkt het een landschap uit de vroege middeleeuwen: gammele houten bruggetjes, oude uiterwaarden, groepjes eiken, een trage rivier. En daardoorheen een vijftien kilometer lange, honderd meter brede wond van modder en gekapte bomen: het tracé voor de rondweg om Newbury.

Het plan om een vierbaans snelweg door dit oer-Engelse landschap te hakken heeft de woede gewekt van milieuactivisten en jongeren. Boomhuis-bezettingen zijn in Engeland een geaccepteerde vorm van milieuprotest sinds 1994, toen er werd geageerd tegen de aanleg van een weg in Londen. Nieuw in Newbury is de omvang van het protest: de eerste actievoerder verhuisde al ruim een half jaar geleden naar een boomhuis, en nu zijn er tientallen kampen met honderden mensen in boomhuizen of in benders, tentjes van rondgebogen hazelaartakken en lappen plastic op de bevroren grond. Sommige boomhuizen, zoals 'het Moederschip' in het kamp aan de rivier de Kennet, strekken zich uit over wel negen of tien bomen, met aparte keukens en slaapvertrekken. Maar andere zijn niet meer dan twigloos ('twijg-iglo's'), fragiele nestjes voor een à twee mensen in de hoogste takken.

Deze actie doet in hartstochtelijkheid of gevaar niet onder voor de oorlogen die ik in de afgelopen twaalf jaar bij The Guardian heb verslagen. De politie heeft gewaarschuwd dat ze ons zal arresteren wanneer ze ons in de bomen aantreft; volgens advocaten riskeren we gevangenisstraf en een strafblad; en de bewakers zeggen - onofficieel - dat ze ons zullen molesteren als ze de kans krijgen. En het ergste: één misstap op de ijzel, dertig meter hoog, en je valt morsdood.
Vannacht slapen in deze den zo'n 15 mensen. De laatste verdedigers zullen rond drie uur arriveren. Dan vlijen we ons rond de stam neer en kruipen bij elkaar, gehuld in dekens en slaapzaken die door sympathisanten zijn afgestaan. Er zal een houtkacheltje branden en van slapen zal weinig komen bij de opstekende wind en binnenwaaiende sneeuwvlokken die smelten in wolken adem.

Het tracé van de rondweg, dat op enkele honderden meters langs twee 17de-eeuwse slagvelden uit de Engelse burgeroorlog loopt - van de Eerste en de Tweede slag bij Newbury - is al jaren geleden bepaald, toen het milieu nog niet zo hoog op de Britse politieke agenda stond. Inmiddels steunt de Europese Unie de rondweg als de laatste schakel in een snelwegketen van Zuid-Frankrijk naar Schotland. Maar het doorkruist twee van de best beschermde natuurgebieden in Engeland (in beheer bij de nationale overheid, die de beschermde status kan herroepen als ze het terrein aankoopt, en dat is hier gebeurd) en door landerijen die aan het rijk in bruikleen zijn gegeven. Er is geen milieueffectrapportage gemaakt voor het plan, waartegen de meest uiteenlopende Britse milieugroeperingen, archeologen, alpinisten, wandelaars en burgerrechten-activisten te hoop lopen. De meningen in de drukke marktplaats Newbury zelf zijn verdeeld.

Maar de actievoerders ter plaatse - 300 'eco-krijgers', zoals ze zich noemen, in meer dan dertig kampen langs het tracé - zijn nu niet direct het doorsnee-type milieubewuste burger. Veel van de boomslapers zijn randfiguren in het Britse economisch leven. Greg, die zijn dreadlocks oliet met het sap van gevelde dennen, is gedrost bij de officiersopleiding van de RAF. Howie heeft gekozen voor een leven als stadsnomade. Balin, zelf uit Newbury, hangt als zestien dagen en nachten heroïsch onder een schraag gemaakt van steigerbalken. Dan zijn er een ex-kunsthandelaar, een student filosofie, een dichter en een EU-ambtenaar. Dorpelingen uit de buurt leveren de grondsteun voor de kampen - ze stellen hun huis voor de actievoerders open en geven hun te eten en te drinken. Het ludieke element is sterk aanwezig. Doedelzakken, fluiten en trommels weerklinken. Actievoerders hebben zich verkleed als koeien (en zijn ook zo gearresteerd). Eén man smeert zich in met olie zodat politiemensen geen vat op hem krijgen.

De dag breekt aan, en de veldslag ook. Door de mist dagen honderd politiemensen en 300 bewakers op, als escorte van een reusachtige hoogwerker die tot 60 meter hoog reikt. Daarachteraan komen drie enorme shovels, één met vuur in zijn graafbak. 'Het lijkt net Verdi,' zegt een man. 'Eerder een belegering,' roept een ander. 'Ze hebben verdomme hun eigen hellebrander meegebracht.'

De actievoerders krijsen als brulapen langs de Amazone en beledigingen regenen op hun tegenstanders neer. 'We gaan liever dood dan te leven zoals jullie!' schreeuwt een vrouw. Mannen klimmen in de bomen. Binnen een uur hebben ze de luchtbruggen van ijzerdraad en touw tussen boomhuizen vernield. In vijf naburige eiken woeden gevechten van man tegen man. Twaalf mensen zijn het plateau van de hoogwerker op geduwd, op de grond gezet en gearresteerd.

Nu is het onze beurt. Greg kapt het enige touw naar de grond als om mee te delen dat niemand vrijwillig omlaag komt. Mick uit Liverpool zit in de top van de boom luidkeels te schelden. 'Dit land is van ons!' schreeuwt hij. 'Ons' antwoordt de echo.

Het platform van de hoogwerker komt eraan. De bemanning test de verdediging van het laagste boomhuis door eerst van onderen en dan van boven te naderen, intussen het prikkeldraad doorknippend en de onderste takken afzagend. Jim duwt een dweil naar de man met de motorzaag om het ding te laten vastlopen. Rachel smijt met verf. Ralph zit zonder veiligheidsriemen op een tak en daagt de gerechtsdienaren uit hem te komen halen.

De hoogwerker rijdt op de boom toe onder een hagel van rijst en meel. De bemanning begint de takken door te zagen waaraan het huis is vastgemaakt. Een schrikbarend gekraak doet de hele boom schudden. Er klinkt protestgekrijs. Nu zagen ze minder dan twee meter, dan één meter bij ons vandaan. Het lawaai is oorverdovend. De angst slaat ons om het hart.

De veldslag duurt de hele ochtend. Opeens stijgt het platform de hoogte in, naar de top van de boom. De mannen halen de regenboogvlag en de Britse vlag weg en nemen ze mee. Dan laten ze ons verder met rust.

De actievoerders hebben een ronde gewonnen. Een bulldozer heeft per ongeluk een kleine eik boven op de grootste shovel geduwd en die beschadigd. De bewakers en politie trekken weg met hun machinerie en de gevechten verplaatsen zich naar het volgende kamp, waar acht bomen zijn bezet. Voordat de avond valt zullen er nog twintig mensen naar beneden gehaald en gearresteerd worden, waarna hun gelast wordt om uit de buurt van het slagveld te blijven. (Wonder boven wonder zijn er maar twee ernstig gewonden gevallen in mere dan twee maanden van dramatisch verzet.)

De den staat nog, ontdaan van zijn onderste takken, zijn dekking. De gerechtsdienaren zeggen dat ze morgen terugkomen. De boombewoners zetten theewater op en halen hun trommels te voorschijn. 'Elk kopje is een overwinning,' zegt Howie. 'Dit is het begin van de eco-oorlog,' zegt Cat. Het feest zal de hele nacht duren.