Email   Print

Share

Haasje-over

De toekomst van de mensheid hangt af van het vermogen om onverwachte nieuwe wegen in te slaan

De toekomst van de mensheid hangt af van het vermogen om haasje-over te spelen. Dat is de boodschap van een themanummer van World Watch (september/oktober 1996). Het tijdschrift wijst er op dat de mensheid de afgelopen vijfduizend jaar elke weg is ingegaan die zijn kon ingaan. De weg door het oerwoud werd gekapt. Atomen werden gesplitst en bestrijdingsmiddelen gemaakt. Gebouwen werden gekoeld terwijl de lucht warmer werd. Maar deze weg blijkt plotseling - inderdaad 'plotseling', schrijft World Watch, na vijfduizend jaar - niet meer naar vooruitgang te voeren. Dioxine-gif, Chernobyl, huidkanker en toenemende onvruchtbaarheid maken duidelijk dat de vertrouwde weg van 'doen wat kan' niet meer de meest aangewezen route naar de toekomst is. Vanuit die conclusie komt World Watch bij de haasje-over strategie: de uitdaging is om niet voort te gaan om dezelfde rechte weg maar over een hindernis naar een nieuwe situatie te springen. Het tijdschrift illustreert het succes van het haasje-over springen met drie mooie, actuele voorbeelden.

Zuid-Afrika zit opgescheept met een erfenis van onrechtvaardigheid. De energievoorziening is maar een - schrijnend - onderdeel van die erfenis: het elektriciteitsnet bereikt 98 procent van de witte huishoudens en slechts 31 procent van de zwarte. Dus kondigde president Mandela bij zijn aantreden in 1994 aan dat tijdens zijn vijfjarige ambtsperiode een miljoen nieuwe huizen zouden worden gebouwd terwijl 2,5 miljoen huishoudens van elektriciteit zouden worden voorzien. De stand van zaken aan het einde van 1996: minder dan tien procent van dat voorgenomen aantal nieuwe huizen is gebouwd en hoewel thans duizend huizen per dag op het elektriciteitsnet worden aangesloten blijkt de uitbreiding van het net op het platteland uiterst duur. Zelfs de meest optimistische scenario's gaan ervan uit dat in 2010 nog zo'n zes miljoen Zuidafrikanen verstoken zijn van elektriciteit. Bij dit alles komt nog dat de Zuidafrikaanse elektriciteitsproduktie door een jarenlange olieboycot vrijwel volledig afhankelijk is van sterk vervuilende, kolengestookte centrales.

Het haasje-over-alternatief betekent voor Zuid-Afrika een sprong naar zonne-energie. Want zon heeft het land genoeg. Gemiddeld ontvangt een vierkante meter Zuidafrikaanse grond per dag zonlicht goed voor 230 watt elektriciteit - in Europa is dat niet eens de helft. Zonne-energie biedt uitstekende mogelijkheden om nieuwe huizen te elektrificeren. World Watch rekent voor dat de prijs voor deze elektrificatie zelfs lager ligt dan het conventionele alternatief. Nog afgezien van het voordeel op termijn: geen vervuilende consumptie van elektriciteit. Het tijdschrift ziet wel een psychologische barrière: na jaren van onderdrukking wil de zwarte Zuidafrikaan hetzelfde als de witte. Dat vraagt om een publicitaire campagne van de overheid. World Watch ziet grote mogelijkheden. Voor Zuid-Afrika zelf in de eerste plaats maar vooral ook als voorbeeld voor de rest van het zonovergoten Afrikaanse continent.

Het tweede voorbeeld van de haasje-over-strategie betreft de uitdaging waarvoor de Chinese economie staat. In 1995 ging China Japan voorbij als de tweede grootste economie ter wereld. Het nationaal inkomen van China bedroeg drie biljoen dollar tegen 2,6 biljoen dollar voor Japan. Alleen de Verenigde Staten scoren nog hoger met een nationaal inkomen van 6,7 biljoen dollar. Als de omvang van de Chinese economie elke acht jaar blijft verdubbelen - zoals sinds 1980 het geval is - passeert China de VS in 2010. Als China die weg gaat op identieke wijze als Amerika die is gegaan, wordt de toekomst van de gehele planeet ondermijnd. Dan dreigt een afschuwelijke cocktail van broeikaseffecten en hongersnoden. Het goede nieuws is, volgens World Watch, dat China de kans niet zal krijgen om het Amerikaanse voorbeeld na te volgen. Die koers loopt vast in schaarste en krankzinnige prijzen. China wordt dus gedwongen om haasje-over te springen naar een alternatieve, duurzame energie- en voedselpolitiek. Daarmee zal China, voorspelt World Watch, het voorbeeld worden dat wereldwijd navolging zal afdwingen.

Tenslotte beschrijft het tijdschrift de succesvolle éénmanscampagne van een Duitse milieu-activist voor een alternatieve koeltechnologie voor ijskasten. Het probleem is bekend: de traditionele koeling met behulp van chloorkoolwaterstoffluoride tast de ozonlaag aan. Door de politiek gedwongen industrie investeerde gigantisch in nieuwe, dure koeltechnologieën. Daarbij hadden die technologieën de tragische bijkomstigheid dat dan weliswaar niet gebruik werd gemaakt van gassen die de ozonlaag aantasten maar dat de alternatieve gassen bijdroegen aan het het broeikaseffect. Een investering derhalve die van de regen naar de drup leidt.

Intussen komt een jaar of vijf geleden Wolfgang Lohbeck van Greenpeace Duitsland op het spoor van het werk van twee Duitse onderzoekers. Zij hebben uitgevonden dat een mengsel van propaan en butaan als koelgas kan dienen. Propaan werd ook al gebruikt om te koelen in het begin van de eeuw maar destijds in hoeveelheden die brandbaar waren. Dat gevaar stimuleerde de ontwikkeling van de chloorkoolwaterstoffluriode die niet brandbaar was. De twee Duitse onderzoekers slagen er echter in de 'oude' technologie te perfectioneren en een onbrandbaar mengsel van propaan en butaan te maken. Haasje-over naar een eenvoudige oplossing terwijl de chemische industrie is geprogrammeerd om nieuwe - dure en patenteerbare (!) - oplossingen te zoeken. Greenpeace vindt vervolgens een oude Oostduitse fabriek bereid om propaangekoelde ijskasten te maken. De chemische industrie reageert aanvankelijk met een lastercampagne - de oude technologie zou meer energie verbruiken en brandgevaarlijk zijn - maar legt het uiteindelijk af tegen de meester-publiekspelers van Greenpeace. Begin dit jaar was negentig procent van de nieuwe ijskasten uitgerust met de oude technologie. En het succes is overgeslagen naar andere landen in Europa. World Watch concludeert enthousiast dat het ijskastvoorbeeld aangeeft dat de weg naar een schonere toekomst niet altijd ingewikkeld hoeft te zijn. Het is een kwestie van het zien en benutten van de ongekende mogelijkheden die de technologie biedt, een kwestie van visie en verbeelding, van haasje-over springen. Zoals de oplossing voor de files niet ligt in slimmere wegen, maar in uit de auto stappen. En wat dat betreft houdt World Watch Wolfgang Lohbeck in de gaten. De Greenpeace-activist heeft zijn aandacht verlegd naar het autoprobleem.