Email   Print

De multinational is niet zo machtig

Ondernemingen moeten steeds meer rekening houden met verzet

Globalisering is een nieuwe dreiging (zie Ode 10: Protectionisme krijgt nieuwe kans) en de toenemende macht van de multinationals voedt die zorg. 25 jaar geleden waren er 7000 multinationale ondernemingen, thans zijn dat er 40.000 en zij beheersen driekwart van de wereldhandel. Sommige multinationals zijn veel rijker dan de landen waarin zij actief zijn: de jaarlijkse omzet van Shell is driemaal het bruto nationaal produkt van Nigeria. Sommige handelssectoren worden gedomineerd door een handvol bedrijven: driekwart van de wereldwijde graanhandel is in handen van zes multinationals. Maar ondanks het feit dat multinationals eenderde van de wereldwijde produktie bezitten, bieden zij slechts vijf procent van de werkgelegenheid.
En toch valt het mee met de macht van deze mega-ondernemingen. Shell kan daarover meepraten. De oliegigant had het afgelopen tijd veel te lijden van de publieke opinie (Brent Spar, Nigeria). The New Internationalist (augustus 1996) constateert een trend. Het Britse maandblad biedt een opsomming van recente successen van actievoerders tegen activiteiten van multinationals:
* Indianen dwongen British Gas zich terug te trekken uit gaswinning in de regenwouden van Ecuador.
* Acties van consumenten leidden ertoe dat de Filippijnse schadelijke bestrijdingsmiddelen van regering het Duitse Hoechst verbood.
* Costaricaanse bananenplukkers daagden Shell voor een Amerikaanse rechter in verband met onvruchtbaarheid veroorzaakt door een bestrijdingsmiddel.
* Indiase boeren begonnen een 'oorlog' tegen 's werelds grootste graanhandelaar, Cargill, om te voorkomen dat de onderneming hun zaadhandel in zijn greep krijgt.
* Internationaal protest dwong Scott Paper zich terug te trekken uit een project dat bossen zou hebben verwoest en tribale stammen zou hebben verjaagd.
* Wereldwijd werd actie gevoerd tegen het kappen van Mitsubishi in regenwouden.
* Tegen Nestlé loopt nog steeds een consumentenboycot vanwege de agressieve marketing van moedermelk vervangende producten.
Red Pepper (september 1996) signaleert de opmerkelijke groei van een bekend actiemiddel: het kopen van een enkel aandeel in een onderneming, hetgeen de aandeelhouder toegang verschaft tot de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Zo kregen de aanwezigen op de aandeelhoudersvergadering van Lloyds Bank onlangs te maken met een aantal strippende actievoerders die met hun gebaar aandacht vroegen voor het kredietbeleid van de bank in ontwikkelingslanden. Een reeks van Britse bedrijven heeft de afgelopen tijd met soortgelijke protestacties te maken gekregen. Het gewraakte beleid varieert van de wapenhandel tot Tibet en van tribale volkeren tot de aanleg van nieuwe wegen. Red Pepper citeert Craig McKenzie, de auteur van The Shareholder Action Handbook: 'Als je alle aandeelhoudersacties van de afgelopen twintig jaar bekijkt, is het moeilijk om hun succes te meten. Je ziet geen duidelijke overwinningen. Het meest effectief zijn acties van substantiële groepen aandeelhouders die gezamenlijk een resolutie aan de directie voorleggen.' Een ervaren aandeelhouderactivist bevestigt dat standpunt: 'De werkelijkheid is dat het succes wordt bepaald door de hoeveelheid geld die een actie de multinational kost.' Red Pepper concludeert dat een combinatie van aandeelhoudersactivisme en directe acties waarschijnlijk het meest succesvol is. Het blad stelt vast dat de ondernemingen die het mikpunt van de acties zijn, tegenwoordig gelaten reageren uit vrees voor publiciteit. Maar er is ook sprake van pogingen om het verzet te breken door aandeelhouders die minder dan een minimumaantal aandelen bezitten, het woord te weigeren. Red Pepper geeft nog een paar tips voor actievoerende bezoekers van aandeelhoudersvergaderingen. 'Demonstranten zijn meestal gemakkelijk te onderscheiden omdat zij veel jonger zijn dan de "echte" aandeelhouders. Zorg dat je oudere mensen bij de actie betrekt.' En: 'Besef dat je in een vijandige omgeving terechtkomt: veel aandeelhouders zijn aanwezig voor een hand van de directeur en een goed glas wijn.' JJK