Email   Print

De oude en de nieuwe wereld

Verandering is in Europa een weg van compromissen. De Europese Unie is één groot voortdurend gesprek met hier en daar een daadkrachtig besluit. Het is een moeizaam en vaak teleurstellend proces. Het lijkt alsof de Europese overheden hijgend achter de werkelijkheid aanrennen zonder ooit een keer succesvol te zijn in die achtervolging.

Aan de andere kant van de Atlantische Oceaan gaat alles in het groot. Melk wordt verkocht per gallons, vrachtauto's lijken treinen en een vierbaansweg is een karrespoor uit een ver verleden. Verandering gaat ook in het groot in de Verenigde Staten. Ronald Reagan ontsloeg ooit op één dag alle luchtverkeersleiders. Begrotingstekorten worden met een pennestreek in luttele jaren weggewerkt. Tegenover het spreekwoordelijke Europese compromis staat het kenmerkende Amerikaanse gebrek aan nuance.

Amerika voert de wereld aan. De veranderingen die de Amerikanen inzetten, worden na verloop van tijd in Europa en elders overgenomen. Binnen de Verenigde Staten begint de verandering in Californië. De Amerikaanse politiek zetelt nog aan de oostkust, het culturele centrum heeft zich al lang geleden naar de westkust verplaatst. Een blik op het Californië van vandaag biedt een aardig overzicht van wat Europa straks - na vele onderhandelingen en compromissen - staat te wachten.

Een paar Californische signalen. Goed nieuws voor de gezondheid, slecht nieuws voor de tabaksfabrikanten: de roker is een bedreigde diersoort. Goed nieuws voor de biologische landbouw: ook in de 'gewone' Californische supermarkt liggen de schappen vol met biologische produkten. Goed nieuws voor het milieu: de auto's worden versneld aan strenge emissie-eisen onderworpen en over twee jaar rijden de eerste elektrische auto's in Los Angeles. En ... God leeft in Californië. Waar de spirituele stromingen van de New Age in Europa vooral nog met argusogen worden bekeken, is het nieuwetijds denken aan de Amerikaanse westkust een breed verschijnsel. Nergens laat de rationele westerse mens zich meer beïnvloeden door dat andere aspect van het leven - het gevoel - dan daar. In individuele levens neemt spiritualiteit in Californië weer een vooraanstaande plaats in. In San Francisco zag ik iemand lopen met een t-shirt met het opschrift 'Nietsche is dood', een parodie op de uitspraak 'God is dood' van de filosoof. Terwijl het interessant is om te zien welke gevolgen deze nieuwe spiritualiteit zal hebben voor de Amerikaanse politiek - waar vooralsnog slechts tekenen van een christelijk reveil zijn te bespeuren -, is het tegelijkertijd de vraag of deze inspiratie ook zo uitbundig Europa zal bereiken. Een 'vernieuwde' God moet leven om betekenis te geven aan het moderne westerse leven, is de boodschap van deze Ode. Die nieuwe God leeft eerder in Californië dan in Rome. Het probleem is dat spiritualiteit zich slecht leent voor compromissen. Dat maakt de ontwikkeling voor Europa des te bedreigender. Misschien helpt het als we ook wat t-shirts laten drukken.