Email   Print

Roddelen verbroedert

De explosie van roddelbladen en talkshows

Het idee was van de Avro-radio. Enkele weken geleden zaten de hoofdredacteuren van het roddelblad Weekend en Ode samen in een uitzending over het alledaagse nieuws. Een creatieve gedachte van de Avro-redactie om in de stille zomermaanden twee uitersten van het journalistieke spectrum bij elkaar te brengen? Tijdens de uitzending bleken Weekend en Ode meer raakvlakken te hebben dan vooraf verwacht - en een reportage in Psychology Today (juli/augustus 1996) bevestigt dat. Wat bleek: waar Ode probeert de lezer met goed nieuws te inspireren, streeft Weekend ernaar de lezer met roddels op zijn gemak te stellen. Zo doen de beide bladen elk op hun eigen manier hun best de lezer een alternatief te bieden voor de vaak mismoedig makende ellende die het dagelijkse nieuws domineert.

De psychologen van Psychology Today zien een belangrijke functie weggelegd voor roddelen: 'het is een verbindende kracht, het is de sociale lijm die mensen bij elkaar houdt.' De achtergrond van het Engelse woord voor roddelen - gossip - illustreert die functie. Gossip komt van godsibb, zoals godparent (peetouder), iemand met wie je een een hechte (goddelijke) relatie die niet door de bloedband wordt gevestigd. Met een godsibb drink je een glas bier, een godsibb steunt een vrouw tijdens haar bevalling. Roddel heeft dus te maken met vriendschap, dierbaarheid en verwantschap - dat staat ver af van het tegenwoordige beeld van een gevaarlijk wapen van vandaag dat carrières vernietigt. Psychology Today schrijft dat roddelen tegenwoordig toch nog vooral die oude zeventiende eeuwse functie van het woord godsibb vervult. Roddelen verbroedert en het stelt mensen op hun gemak. 'Als je leest over de ellende die beroemdheden meemaken, relativeert dat je eigen problemen', schrijft Psychology Today. En voor die beroemdheden blijft de schade overigens over het algemeen ook beperkt. Oscar Wilde zei al dat er 'slechts één ding erger is dan als er over je geroddeld wordt, namelijk als er niet over je wordt geroddeld. Het blijkt dat een beetje roddel de reputatie van bekende personen zelfs versterkt. 'We roddelen over mensen die we mogen. We zijn niet geïnteresseerd in roddelen over mensen die niets voor ons betekenen', heet het.

Vrouwen roddelen overigens het meest over mensen in hun naaste omgeving - familie, vrienden -, terwijl mannen vooral met elkaar praten over sportlieden, politici en mensen in hun omgeving die zij zelf nauwelijks kennen. Kinderen hebben hun eigen stijl van roddelen: onschuldiger maar ook wreder. 'De aard van iemands roddel geeft aan wat hem of haar bezighoudt', schrijft Psychology Today. Interessant is verder dat roddelen liegen uitlokt. Onderzoekers nodigden een groep studenten uit voor een huwelijk dat nooit plaats had. Achteraf claimde twaalf procent van de studenten dat zij op het huwelijk waren geweest en sommigen van hen beschreven de trouwjurk van de bruid.

De behoefte aan roddelen lijkt slechts toe te nemen. Sommige wetenschappers schrijven die ontwikkeling toe aan de groeiende behoefte aan 'verbindende krachten' in moderne samenlevingen waar sociale structuren onder druk staan. Anderen zien niets meer dan een tijdelijke trend in de explosie van roddelbladen en talkshows.

Psychologie Heute (juni 1996) wijst overigens op de gevaren van roddeltelevisie. In een grondig artikel rekent het blad af met de pretentie van vele talkshows dat zij de gasten een goede en goedkope therapie bieden voor hun persoonlijke problemen - in de trant van: 'eindelijk luistert iemand eens naar die problemen.' De eerste reactie van de gasten van deze shows op hun optreden blijkt positief. Zij hebben het aangedurfd om publiekelijk hun hart te luchten en ze zijn 'op de televisie geweest'. Maar na verloop van tijd worden deze mensen geconfronteerd met de overige gevolgen van hun openhartigheid. Plotseling moeten zij zich op straat verantwoorden tegenover voorbijgangers die hen herkennen, wildvreemden zijn op de hoogte van de intiemste details van hun leven. In zoverre het optreden in de talkshow een opluchting of een bevrijding was, betekent dat opnieuw een bedreiging. Ze moeten voor een miljoenenpubliek verder leven met de onttrouw van hun echtgenoot of met de bedrijfsdiefstal. Psychologie Heute: 'Het bevrijdende effect van je hart luchten, slaat dan fataal in het tegendeel om. De talkshows leven slechts in de eerste linie van bijvoorbeeld relatieproblemen. In tweede instantie blijven de betrokkenen hulpeloos zitten met gevoelens van bedrog en verraad.' Het Duitse blad wijst op de onverantwoordelijkheid van de sensatiebeluste redacties van de talkshows die zich niet gedreven worden door kijkcijfers en zich niet werkelijk bekommeren om het wel en wee van hun gasten. Verkeerde godsibb dus en Weekend's Hummie van de Tonnekreek zou dat onderschrijven. Roddelen mag niet kwetsen, vindt zij.