Email   Print

Share

De doorbraak van alternatieve energie

Een samenspel van ontwikkelingen werkt een spoedige definitieve doorbraak van alternatieve energiebronnen in de hand. De vraag is niet meer of, maar wanneer duurzame energie de fossiele brandstoffen zal verdringen.

De wereldwijde energiemarkt staat voor een enorme ommekeer. Een scala van technische, demografische en infrastructurele veranderingen maakt de weg vrij voor duurzame alternatieve energie, zoals windenergie, zonne-energie en brandstofcellen. Er zijn vier factoren die deze ommekeer beïnvloeden.
Bevolking: Ongeveer twee miljard mensen in de wereld hebben in het geheel geen elektriciteit en een miljard heeft dat slechts een paar uur per dag. Hieruit blijkt niet alleen het enorme verschil tussen arm en rijk maar het geeft ook de gigantische omvang van de energiemarkt aan. Schattingen geven aan dat de ontwikkelingslanden de komende tien jaar zevenhonderd miljard dollar zullen besteden aan elektriciteitsvoorziening.
Technologie: De prijs voor alternatieve energie wordt steeds lager en kan in sommige gevallen al concurreren met de traditionele energiebronnen. Bovendien ondergaat de energietechnologie dezelfde verandering naar kleiner en compacter die kenmerkend is voor de ontwikkelingen in de informatietechnologie. Zoals werken met computers is verschoven van mainframe naar pc, zo wordt de apparatuur voor energietechnologie ook steeds kleiner en geschikter voor plaatselijk gebruik. De energie-architectuur van de toekomst zal hoofdzakelijk modulair zijn met een keur aan mogelijkheden waaronder ook alternatieve energie en met een groot aantal afnemers dat ervoor kan kiezen niet aangesloten te zijn op het hoofdnet.
Concurrentie: Ontwikkelingslanden zijn tot de conclusie gekomen dat een bureaucratisch overheidsmonopolie niet het middel is om elektriciteit voor iedereen haalbaar te maken. Milieu: Aangezien deskundigen het erover eens zijn dat klimaatverandering niet zozeer een bedreiging is maar een feit, wordt het steeds moeilijker om op dezelfde voet door te gaan. Fossiele brandstoffen kunnen niet langer de voornaamste energiebron zijn.
De samenhang van deze factoren biedt indrukwekkende kansen voor duurzame alternatieve energie. Een overzicht:

Windenergie
Een van de meest voor de hand liggende oplossingen. In 1995 is op de wereld in totaal voor 5.000 megawatt (MW) geproduceerd, bijna 25 procent meer dan in 1994. De verkoop van de daarvoor benodigde apparatuur steeg boven een miljard dollar. Een doelmatiger produktie en lager prijspeil hebben hiertoe bijgedragen. De prijs van windenergie kan inmiddels concurreren met die van de traditionele energie. Verbeteringen in het ontwerp van wieken, de energiecentrale en de daarbij behorende electronika hebben de technologie betrouwbaarder en efficiënter gemaakt.
Tweederde van de in 1995 nieuw aangelegde installaties staat in India en Duitsland. India heeft hiermee zijn capaciteit met tweehonderd procent verhoogd. Ook Spanje heeft zijn capaciteit verdubbeld; Nederland telde een vermeerdering van 69 procent en China van 23 procent.

Zonne-energie
De markt voor zonne-energie floreert ook. In de Verenigde Staten bestaan plannen voor zeven centrales en waarnemers verwachten de bekendmaking van nog eens drie nieuwe projecten voor het einde van het jaar. Ook in ontwikkelingslanden worden veel nieuwe zonne-centrales gebouwd. In Zwitserland en Duitsland zijn meer dan 1000 woningen voorzien van zonne-energie; Japan is voornemens voor het einde van deze eeuw 62.000 generatoren voor zonne-energie in gebouwen te installeren.
In landen zonder hoogspanningskabels of elektriciteitsnet biedt zonne-energie een cruciaal alternatief. Zo investeerde Thailand onlangs acht miljard dollar in een cellulair telefoonsysteem dat grotendeels wordt gevoed met zonne-energie. Soortgelijke berichten komen uit Kenia en Brazilië waar de laatste tijd meer huizen electriciteit hebben gekregen via zonne-cellen dan door de uitbreiding van het elektriciteitsnet.
De wereldmarkt voor zonne-energie is de laatste drie jaar jaarlijks met dertig procent gegroeid en naar verwachting zal deze lijn de komende tien jaar doorzetten.

Brandstofcellen
Brandstofcellen bieden ook veel perspectief. Deze technologie werd in de jaren zestig gebruikt om de Amerikaanse ruimtevaart van electriciteit te voorzien: niet verbranding maar een electrochemisch proces wekt energie op. Het is betrouwbaar, functioneert met diverse brandstoffen en is milieuvriendelijk. Waarom gebruikt dan niet iedereen het? Het (voorspelbare) antwoord: de kosten. De technologie verkeert nog in een beginstadium en is daarom tamelijk duur. De eerste commerciële fabriek werd eind vorig jaar gebouwd. Er bestaan onwaarschijnlijk weinig obstakels die een doorbraak op de markt in de weg staan. Als de prijzen dalen, zijn de mogelijkheden onbegrensd - van kleine energiecentrales en een nieuw soort batterijen tot de grote energievreter transport. De pioniers zijn al op weg. In Canada worden motoren voor massatransport ontwikkeld die worden gevoed door brandstofcellen.
Ontwikkelingslanden zijn zonder meer het primaire doelwit voor alternatieve energie. Maar daarbij rijst een heikele vraag: hoe moet het gat tussen de lege schatkist en de grote vraag worden overbrugd? Met behulp van de bilaterale en multilaterale financiële instellingen, luidt het antwoord. En er is al een veelbelovend begin gemaakt met de globale milieu-faciliteit en het zonne-initiatief van de Wereldbank. Daarmee worden dat zonne- en andere energieprojecten gefinancierd van Argentinië tot Sri Lanka. De Aziatische ontwikkelingsbank is ook begonnen dit soort projecten te ondersteunen. Maar er is nog veel meer nodig.
Voorlopig wordt de voornaamste groei van alternatieve energie in ontwikkelingslanden verwacht. Een stijgende verkoop van de apparatuur aan landen in de Derde Wereld zal de prijs doen dalen in de rijke landen waardoor alternatieve energie kan gaan concurreren met traditionele energie.
Wat doet het multinationale bedrijfsleven? Energiebedrijven zien de komst van alternatieve energie met angst en beven tegemoet. Nutsbedrijven zijn druk bezig met aanpassing maar psychologisch en financieel zijn zij nog gebonden aan de traditionele energie. Maar met de modulaire energie-toekomst in het vooruitzicht richten zij hun aandacht toch ook aarzelend op de alternatieve energie. Het Worldwatch Institute in Washington verwacht dat de grote nutsbedrijven binnen afzienbare tijd plaats zullen moeten maken voor kleine gedecentraliseerde energiecentrales, zoals pc's de mainframes hebben vervangen.

Wat kan de opmars van de alternatieve energie nog in de wielen rijden? Waarschijnlijk niets - er zijn te veel factoren die gunstig werken. Maar twee aspecten zullen bepalen hoe snel alternatieve energie de energiemarkt zal veroveren. In de eerste plaats de prijs - niet alleen die van de alternatieve energiebronnen maar ook die van de fossiele concurrentie. De lage prijs van fossiele brandstoffen vormt een barrière voor opkomst van duurzame alternatieven.

Naast de prijs is ook institutionele steun van belang. De overheden in de Verenigde Staten en Europa blijven nog achter. Bovendien is er meer financiële steun nodig van internationale financieringsinstellingen om de markten in de ontwikkelingslanden te helpen ontwikkelen. Tenslotte moeten nationale overheden minimale aandelen voor duurzame energie in het totale energieverbruik vaststellen. En die minima mettertijd optrekken.

Maar dit alles gaat over tijd, niet over het uiteindelijk resultaat. De toekomst is voor de duurzame energie. De vraag is niet of, maar wanneer.