Email   Print

'Ik versta u niet'

De wereld is gebaat bij het verdwijnen van zeldzame talen

Er bestaan op dit moment zo'n zesduizend talen in de hele wereld. Tenminste, dat was zo tot afgelopen januari. Toen stierf Carlos Westez. Westez - beter bekend als Red Thunder Cloud - was de laatste die het Amerikaanse Catabwa als moedertaal had. Met hem stierf ook de taal zelf. De dood van Westez werd niet alleen betreurd door de taalgeleerden maar meer in het algemeen ook door de voorstanders van culturele verscheidenheid. In de Londense Independent waarschuwt Peter Popham dat als een taal sterft, wij een unieke manier van het waarnemen en beschrijven van de wereld verliezen. Wat mensen als Popham in het bijzonder verontrust, is dat veel andere talen waarschijnlijk hetzelfde lot als Catabwa beschoren zal zijn. Aore bijvoorbeeld is de inheemse taal van een van de eilanden van de staat Vanuatu in de Stille Oceaan. Als de enige bewoner van dat eiland sterft, zal ook deze taal verdwenen zijn. De positie van het Gafat - een Ethiopische taal die nog door minder dan 30 mensen wordt gesproken - werd ironisch genoeg juist kwetsbaarder door pogingen van taalkundigen om de taal te behouden. Een taalonderzoeker nam twee Ethiopiërs mee uit hun geboorteland. Zij werden vervolgens verkouden en stierven.

Van de zesduizend bestaande talen in de wereld zullen er in de komende eeuw meer dan drieduizend verdwijnen. De taalkundige Jean Aitcheson is er van overtuigd dat deze massale verdwijning van zo veel talen een onherstelbaar verlies voor de wereld is. En Popham vergelijkt dit verlies met het verdwijnen van onnoemelijk veel soorten planten en insecten als gevolg van de vernietiging van het tropisch regenwoud. Hij waarschuwt voor de gevolgen van een cultuur van te veel van hetzelfde. Hij maakt zich zorgen over de verspreiding van het Engels gebracht door de Amerikaanse cultuur met behulp van de Japanse technologie en over het overwicht van enkele grote wereldtalen: Chinees, Spaans, Russisch en Hindi.

Maar het enige doel van een taal is om mensen in staat te stellen met elkaar te communiceren. Een taal die maar door één persoon wordt gesproken, is dus helemaal geen taal. Het is een heel eigen spraak vergelijkbaar met de geheimtaal van een kind. Carlos Westez mag dan een unieke kijk op de wereld hebben gehad maar hij was letterlijk de enige met die kijk. Natuurlijk is het een verrijking om andere talen te leren en je te verdiepen in andere culturen. Maar niet omdat verschillende talen en culturen uniek zijn maar omdat het maken van contact buiten de grenzen van taal en cultuur ons in staat stelt onze horizon te verbreden en meer universeel in onze opvattingen te worden.

Culturele gelijksoortigheid is iets om te verwelkomen, niet iets om te vrezen. Hoe universeler we kunnen communiceren, hoe dynamischer onze cultuur zal zijn. Het is niet kleingeestig om te geloven dat des te meer mensen Engels - of Spaans, Chinees of Hindi - zouden spreken des te beter dat zou zijn. De echte chauvinisten zijn diegenen die zich zorgen maken over het oprukken van de Amerikaanse cultuur en de Japanse technologie. Het idee dat bepaalde talen een unieke kijk op de wereld belichamen, komt voort uit de romantische denkbeelden van culturele verschillen, een idee dat ten grondslag ligt aan veel van het huidige denken over de multiculturele samenleving. 'Elk volk spreekt op de manier waarop het denkt en denkt op de manier waarop het spreekt', beweerde Johann Gottfried von Herder in de achttiende eeuw. Voor Herder kwam de aard van een volk tot uiting in een soort volksgeest, de onveranderlijke ziel van een volk. Taal is een onmisbaar instrument om een volk te karakteriseren want 'die taal omvat zijn hele wereld van traditie, geschiedenis, geloof, levensovertuiging. Een taal vormt het hart en de ziel van een volk.' De door Herder geschetste volksgeest werd gaandeweg omgevormd tot een raciale indeling, een vaststaand gegeven, de grondslag van waaruit uiterlijk en geestelijk vermogen werden verklaard en legde de basis voor de verdeeldheid.

Het huidige argument voor het behouden van taalkundige diversiteit - hoe liberaal dat ook mogen klinken - gaat uit van dezelfde 'verdelende' filosofie. 'Niemand gelooft toch werkelijk dat het slechter is voor een Breton of een Bask om de Franse nationaliteit te hebben, waarbij zij beiden op een gelijkwaardige wijze kunnen profiteren van het Franse staatsburgerschap, dan zich terug te trekken op hun eigen rots, een overblijfsel uit een semi-wild verleden, ronddraaiend in hun eigen kleine kringetje, zonder deel te nemen aan of belangstelling te hebben voor wat er verder in de wereld gebeurt.' Dit schreef John Stuart Mill meer dan een eeuw geleden. 'Hetzelfde geldt voor iemand uit Wales of uit de Schotse Hooglanden als leden van de Britse natie.' Hij zou verbijsterd zijn geweest te constateren dat er nu - op het moment dat we een nieuw millennium naderen - nog mensen zijn die het op je eigen rots blijven zitten iets vinden om te behouden.