Email   Print

Sparen en uitgeven

Als in onzekere economische tijden sparen de overhand krijgt boven uitgeven, raakt de economie juist dieper in een recessie.

Dat stelde John Maynard Keynes al vast en zijn recept luidde: investeren door de overheid om de economie weer op gang te helpen. Een oplossing 'van bovenaf'. Begin deze eeuw werd een aantal interessante experimenten 'van onderaf' ondernomen met tijd als economische motor. Het initiatief was van Silvio Gesell, een Duitse zakenman die in 1918 minister van financiën van de republiek Beieren werd. Gesell verwierp het geldstelsel met rente omdat dat degenen met geld extra beloonde zonder dat zij daarvoor een inspanning leverde. In plaats daarvan introduceerde Gesell een negatieve rente: voor het gebruik van geld moest - zoals voor het gebruik van de telefoon of elektriciteit - worden betaald. Met dit systeem werd in Zuid-Duitsland en Oostenrijk tussen 1924 en 1934 uitvoerig geëxperimenteerd.

In de kleine Oostenrijkse stad met tienduizend inwoners, Worgl, gaf de gemeenteraad in 1932 5000 renteloze shillings uit. De bankbiljetten waren voor één maand geldig en konden vervolgens tegen betaling van één procent van de waarde opnieuw worden afgestempeld. Deze 'gebruikersbelasting' stimuleerde de bevolking geld uit te geven om te voorkomen dat aan het einde van de maand voor het geldbezit moest worden betaald. Het systeem ontmoedigde sparen maar had een gunstig effect op investeringen. De inwoners van Worgl betaalden hun rekeningen, belastingen en lonen zo snel mogelijk en handelaren waren genereus met het verstrekken van kredieten aan elkaar. Binnen een maand verwisselde 65 procent van het geld in omloop dagelijks van eigenaar. Binnen achttien maanden daalde de werkloosheid van meer dan dertig procent tot een marginaal niveau. Huizen werden gerestaureerd, wegen vernieuwd, bomen geplant, de waterleidingen gemoderniseerd en er werd een brug aangelegd. 200 Oostenrijkse steden volgden het voorbeeld van Worgl. Maar in 1934 slaagde de Oostenrijkse centrale bank, die haar autoriteit ondermijnd zag, erin de experimenten illegaal te laten verklaren door het Hooggerechtshof in Wenen.

Het geldsysteem van Gesell bereikte ook Amerika in de jaren dertig maar strandde op president Roosevelt die eveneens beducht was voor de decentraliserende gevolgen van het stelsel. In dezelfde tijd onderzocht Keynes het systeem en hij oordeelde in zijn General Theory dat het deugde. Sterker nog, hij voorspelde: 'De toekomst zal meer leren van Gesell dan van Marx.' Pat Conaty