Email   Print

Nieuw verzet

Actievoeren is geen links privilege meer.

Actievoeren hoorde bij links. Progressieven streden tegen onrecht, voor rechten, voor veranderingen, voor vooruitgang. Hun acties stelden misstanden aan de kaak. De krakers ontmantelden in de jaren zeventig een ontspoorde vesting van onroerend goed-investeerders. En in die tijd waren stakingen en demonstraties altijd op woensdag...als de Vara uitzond op de radio. Zo was het. Maar links is niet meer het links van toen. De vakbonden heten tegenwoordig redelijk en linkse politici zijn gevangen in een paradox: zij strijden voor het behoud van de verzorgingsstaat. De weg naar de vooruitgang is niet meer het eigendom van links. En met die constatering ondergaat ook het vertrouwde actievoeren een gedaanteverandering.

Natuurlijk als Milieudefensie ballonnen oplaat bij Schiphol lijkt er niets veranderd. Maar het afgelopen jaar zag ook referenda in Amsterdam en Rotterdam, Franse kernproeven in de Stille Zuidzee en Shell en Brent Spar en Nigeria. Stuk voor stuk gevallen waar het 'nee' veel breder klonk dan traditioneel links. Alsof plotseling veel meer mensen bereid zijn om actie te voeren. The New Internationalist (mei 1996) wijdt een themanummer aan het verzet. Het blad schrijft: 'Een nieuwe actiegolf heeft de kust van de politieke cultuur bereikt. Vervreemding van de politiek is wereldwijd een groeiend probleem.' En daar ligt ongetwijfeld een kern van het nieuwe verschijnsel. De democratie stelt teleur en die frustratie brengt ook 'keurige gezagsgetrouwe burgers' ertoe 'nee' te zeggen tegen de politiek die hun stad wil opdelen of tegen de multinational die ongevoelig met de zee omgaat.

Maar The New Internationalist wijst het verwijt van de hand dat het in de meeste gevallen om single-issue-politiek gaat. 'Het verzet doorbreekt traditionele politieke verhoudingen. Dat is eerder een teken van kracht dan van zwakte.'

Diverse reportages in het tijdschrift wijzen op een ander boeiend aspect van de nieuwe actiegolf. Een actievoerder verwoordt zijn ervaringen bij een demonstratie tegen de verbreding van een snelweg in Engeland: 'Niemand kende elkaar aan het begin maar aan het einde van de actie was er een gevoel van verbondenheid dat ik nooit eerder heb ervaren.' Gesteld voor dat single-issue blijkt de verbroedering te reiken voorbij de tegenstellingen van ras, klasse en rijkdom. Dat verschijnsel onderstreept dat actievoeren niet meer het linkse privilege van weleer is. En de nieuwe actievoeders vormen niet meer dezelfde homogene groep die - zoals destijds - ongeacht het onderwerp naar het spandoek greep.

Het nieuwe activisme illustreert ook dat de politieke apathie minder ernstig is dan soms wordt gevreesd. De betrokkenheid is er wel, maar richt zich vaak op andere thema's dan de debatten in het parlement. Wat dat betreft biedt het verzet perspectief voor vernieuwing en verandering. Zoals de kraakbeweging ook nog altijd een postume ode waard is.