Email   Print

Share

... en dat kan in twaalf stappen

De nieuwe economie moet:

1. Het energieverbruik binnen 50 jaar met tachtig procent reduceren.
2. Betrouwbaar, blijvend en zinvol werk bieden.
3. Zichzelf tot daden aanzetten in plaats van afhankelijk zijn van regels, vergunningen en controle.
4. De menselijke natuur en de beginselen van de vrije markt eerbiedigen.
5. Worden ervaren als wenselijker dan onze huidige leefwijze.
6. Verloederde leefgebieden en ecosystemen in hun volle biologische capaciteit herstellen.
7. Volstaan met het huidige aanbod aan zonne-energie.
8. Plezierig zijn en interessant en streven naar een fraai resultaat.

Herroep de vergunning
De juridische vorm van de onderneming is geen recht maar een privilege dat door de staat wordt verleend, en zekere bepalingen inhoudt zoals een beperkte aansprakelijkheid. Bedrijven worden in laatste instantie geacht onder publiek gezag te vallen, en niet andersom. De vergunning tot bedrijfsvoering is een vorm van verlof die kan worden herroepen, bedoeld om te garanderen dat de onderneming rekenschap aflegt tegenover de maatschappij als geheel. Als een bedrijf het publieke vertrouwen voortdurend kwetst, misbruikt of schendt, moeten de burgers het recht hebben om de vergunning in te trekken zodat de onderneming ophoudt te bestaan.

Reële prijzen
De economie functioneert ecologisch en commercieel slecht omdat de markt zijn consumenten niet voorziet van de juiste informatie. Om een duurzame samenleving te laten bestaan moet elke aankoop de werkelijke kosten weerspiegelen. De markt zegt ons dat voedsel niet duur is, terwijl de produktiemethode het land en de levensvatbaarheid van ecosystemen aantast. Zodra een organisme de verkeerde informatie ontvangt, is er sprake van vergiftiging. Dit is in wezen de werking van een bestrijdingsmiddel. Een onkruidbestrijder werkt omdat het een hormoon is dat de plant harder laat groeien dan zijn vermogen om voedingsstoffen op te nemen toestaat. Hij groeit letterlijk kapot. Klinkt dat bekend? Ons dagelijkse portie gif zijn de prijzen die op de markt heersen. Die laten ons de verkeerde dingen doen om in leven te kunnen blijven.

Nieuw belastingstelsel
Het huidige belastingstelsel zendt naar praktisch iedereen verkeerde signalen, die verspilling aanmoedigen, spaarzaamheid ontmoedigen en verbruik belonen. Het belast zaken die we willen bevorderen – werk, vindingrijkheid, loonstrookjes, en werkelijk inkomen – en gaat voorbij aan de dingen die we willen afremmen – vernedering, vervuiling en uitputting. Het gehele belastingstel dient binnen een periode van twintig jaar te worden vervangen door een ‘ecotax’, een belasting die wordt toegevoegd aan bestaande produkten, energie, diensten en materialen, zodat de prijs op de markt veel dichter komt bij de werkelijke kosten. In het nieuwe belastingregime is het goedkoopste produkt op de markt het beste voor de consument, de arbeider, het milieu en de onderneming. (Zie ook pagina 40.)

Nutsbedrijf en negawatts
Een nutsbedrijf verwerft een monopolie op de markt in ruil voor publiek toezicht op de tarieven, een open boekhouding, en een gegarandeerd rendement. Als gevolg van deze relatie en het pionierswerk van Amory Lovins hebben we nu een markt voor eenheden ‘negawatt’. Het is een primeur in de geschiedenis van de industriële wereld dat een onderneming ontdekt hoe geld kan worden verdiend door het ontbreken van iets te verkopen. De negawatt is het tegenovergestelde van energie: hij staat voor het vermogen van een nutsbedrijf om in samenwerking spaarzaamheid in stelling te brengen in plaats van koolwaterstoffen. Dit alternatief, dat stoelt op behoud, bespaart de afnemers, aandeelhouders en het bedrijf zelf geld – besparingen waar iedereen van meeprofiteert.

Van lineair naar cyclisch
In onze economie schuilen verschillende ontwerpfouten, maar de meest schrijnende is dat de natuur cyclisch werkt en de industrie lineair. In de natuur bestaan geen lineaire systemen, of ze bestaan althans niet lang omdat ze uitgeput raken en daarna verdwijnen. Lineaire industriële systemen nemen grondstoffen in, verwerken die tot produkten of diensten, scheiden afval af, en verkopen hun spullen door aan de consumenten, die nog meer afval afscheiden als ze het produkt geconsumeerd hebben. Cyclische produktiemethoden zijn ontworpen om natuurlijke systemen na te bootsen waarin afval gelijk staat aan voedsel voor andere levensvormen, niets wordt weggegooid, en symbiose de plaats inneemt van wedijver.

De produktieorde
Er zijn drie soorten produkten. Ten eerste produkten voor consumptie, die worden opgegeten ofwel uit elkaar vallen zonder enige bioaccumulatieve bijwerking. Dit zijn met andere woorden produkten waarvan het afval gelijk staat aan voedsel voor andere levende systemen. Op dit moment zijn veel produkten niet ‘consumabel’ die dat zouden moeten zijn, zoals kleding en schoeisel. We moeten meer dingen ontwerpen om weg te gooien – op de composthoop.
De tweede categorie is die van de houdbare produkten, maar die worden in dit geval niet verkocht, alleen maar geleased. Auto’s, televisies, videorecorders en ijskasten blijven altijd het eigendom van de oorspronkelijke fabrikant. Als een bedrijf weet dat zijn produkten op een dag weer terugkomen, zorgt dat voor een hele andere benadering van ontwerp en materiaalkeuze.
Blijven over de onverkoopbare produkten – gifstoffen, straling, zware metalen en chemicaliën. Er bestaat geen levend systeem waarvoor deze als voedsel kunnen dienen, en daarom kunnen ze nooit worden weggegooid. Onverkoopbare produkten moeten altijd het eigendom blijven van de oorspronkelijke producent en kunnen tegen betaling van huur worden opgeslagen in speciale publieke voorzieningen.

Stemmen niet kopen
Stem met uw geld en weiger te kopen van bedrijven die onverantwoordelijk handelen. Weiger niet alleen een auto te kopen omdat de producent een aandeel heeft in de vernietiging van oerbossen. Schrijf om deze keuze toe te lichten. Gebruik uw klandizie bewust, en communiceer met bedrijven. Eis het allerbeste van de maatschappijen waar u voor werkt en bij koopt. U verdient het, en uw acties helpen om ze te veranderen.

De ‘waakhond’
De commerciële sector kan niet gezond zijn als er geen gezonde bestuurssector bestaat. De oude samenleving kampt met twee allesoverheersende morele ziekten: de commerciële ziekte, die voortkwam uit de handelscultuur, en de ziekte van het bestuur, van de waakhondfunctie, die voortkwam uit de cultuur van het grondbezit. Het systeem van de waakhond is hiërarchisch, respecteert de traditie, hecht waarde aan loyaliteit, en is afkerig van overeenkomsten en creativiteit. Het commerciële systeem is daarentegen juist gebaseerd op overeenkomsten, en hecht derhalve waarde aan het vertrouwen van buitenstaanders, vernieuwingen en het nadenken over de toekomst. Beide systemen hebben eigenschappen die het andere mist. Zodra de waakhond probeert in zaken te gaan – zoals in Oost-Europa – lopen de zaken niet. Eveneens geldig maar voor ons minder vanzelfsprekend is het feit dat het net zo goed misgaat met het bestuur zodra de zakenman voor bestuurder speelt. De waakhondfunctie in ons systeem is bijna geheel teloorgegaan vanwege het geld, de macht, de invloed en controle die door het zakenleven wordt uitgeoefend.

Van elektronica naar biologie
Dat de gemiddelde volwassene duizend merknamen en logo’s kan herkennen en minder dan tien inheemse planten is geen goed teken. We gaan niet in de richting van een informatietijdperk maar van een biologisch tijdperk, en onze technologische scholing bereidt ons helaas voor op de industriële markt, en niet op de toekomst. De computerrevolutie is niet het altaar van onze toekomst, alleen een stuk gereedschap. De ontwerpers van de toekomst zijn niet de voorgangers van de grote computerbedrijven maar de mensen die worstelen met het echte probleem – hoe moeten we leven – en dat is oneindig veel ingewikkelder dan een microprocessor. Door biologische processen te begrijpen gaan we een nieuwe symbiose met de levende systemen aan.

Een inventaris
We weten niet binnen een factor tien zeker hoeveel soorten er leven op onze planeet. We weten niet hoeveel er worden uitgeroeid. We weten niet hoe complexe systemen op elkaar inwerken. We weten niet hoe we een duurzame opbrengst bij viskwekerijen en bosbouwbedrijven moeten berekenen. We weten niet waarom bepaalde diersoorten zoals kikkers uitsterven in smetteloze biotopen. We weten niet wat een duurzame leefwijze inhoudt voor de reeds bestaande bewoners van de aarde, laat staan voor toekomstige generaties. We moeten kortom uitzoeken wat er is, wie dat bezit, en wat we er wel en niet mee kunnen doen.

Zorg voor de gezondheid van de mens
Milieubewegingen zouden aan geloofwaardigheid winnen als ze onder ogen zagen dat sterfte en lichamelijk lijden bij mensen voor een groot deel wordt veroorzaakt door problemen die niet worden aangepakt door milieuorganisaties of bedrijven. Besmet water doodt honderd keer meer mensen dan alle andere vormen van vervuiling samen.

Respecteer de menselijke geest
Niets wat hier is geschreven, aangegeven of voorgesteld is mogelijk zonder dat het bedrijfsleven bereid is te integreren in de wereld van de natuur. De belangrijkste bijdrage van de maatschappelijk verantwoordelijke stroming binnen het bedrijfsleven heeft weinig te maken met recycling, nootjes uit het regenwoud of banen voor daklozen. Hun gift is dat ze leiding geven door te proberen om iets te doen, te riskeren. Ze zitten niet te wachten op ‘de oplossing’, maar gaan over tot handelen zonder gegarandeerd succes. En dit moeten we allemaal doen. De visionair is altijd afgebrand door de zakenman. Maar zonder een positief visioen voor de mensheid hebben we straks geen betekenis, geen werk en geen levensdoel.