Email   Print

Wie leert?

Voordat een kind voor het eerst naar school gaat maakt het zichzelf twee zeer complexe vaardigheden eigen – lopen en praten. Leren is voor deze energieke en gemotiveerde autodidact dan ook een voortdurend en vanzelfsprekend gegeven. De eerste confrontatie met de school is daarom verwarrend.

‘Je komt naar school om te leren’, zeggen we, alsof een kind daarvóór niet geleerd heeft, alsof leren losstaat van het leven buiten de school. De tweede boodschap luidt, dat we het kind niet vertrouwen dat het op eigen kracht zal leren: ‘als wij jou niet vertellen hoe het moet, dan zal je het nooit onder de knie krijgen’. Dat is een eerste deukje in het zelfvertrouwen. Het kind ontdekt dat leren een passief proces is dat niet meer zoals vroeger wordt gestuurd vanuit eigen nieuwsgierigheid en interesse om de wereld te begrijpen, iets wat zonder uitzondering ieder kind wil. De natuurlijke methode hiervoor is ondermeer eindeloos vragen stellen. Maar het kind snapt al gauw dat op school anderen bepalen wat er onderzocht en geleerd moet worden. Hierdoor zal het geleidelijk aan het vragen stellen opgeven.
Ik ben bang dat we ons nauwelijks goed realiseren welke vèrstrekkende gevolgen het voor onze persoonlijkheidsontwikkeling heeft dat we opgeven om nog langer vragen te stellen. Dat we gaan slikken zonder nog te kauwen, zonder nog te proeven. Een kind leert op school meestal ook, dat je alleen maar iets doet als je ertoe wordt aangezet of verplicht. lets doen uit eigen interesse of gewoon uit eigen plezier is er niet meer bij. Op den duur weet dat kind niet eens meer wat zijn eigen interesse is en waar het plezier in heeft. Op school word je aangezet tot een geestvervuilende competitie met andere kinderen. ‘Wie is de slimste, de verste, de beste?’ In deze waanzinnige race zijn er altijd meer verliezers dan winnaars en loopt het zelfvertrouwen weer nieuwe, pijnlijke deuken op.
Sommige scholen doen gerichte samenwerkingsprojecten. Maar als het aankomt op – voor de school belangrijke – testen en proefwerken, wordt iedere hulp die kinderen elkaar bieden of van elkaar proberen te krijgen, bestempeld als ‘spieken’ en zwaar bestraft. Zo leert een kind niet alleen een vechtende en vijandige houding aan te nemen tegenover de wereld. We hebben vaak de mond vol van respect voor kinderen en individuele verschillen, maar ons handelen drukt vaak iets anders uit. Eigenlijk zeggen we tegen een kind: jouw inbreng is niet van belang. Hier telt wat wij weten en wat wij belangrijk vinden. Je zou kunnen zeggen dat de school een lange les is in: hoe schakel ik mezelf uit, mijn gevoel, mijn wil, mijn interesse, mijn behoefte?