Email   Print

Samen op het werk

Gesprek met organisatie-adviseur Daniëlle Roex

‘De buitenwereld, de professionele wereld is primair de wereld van de man. Het is een wereld geschapen door mannen voor mannen. Mannen volgen daarin ook regels en spelletjes, wetten en gewoonten die hun goed passen. Voor een vrouw die in die professionele wereld komt, is dat niet zonneklaar. De mannenmaatschappij is in de eerste plaats erg op actie gericht. Mannen projecteren veel meer op situaties, omstandigheden en andere personen. Als iets niet goed gaat, zal een vrouw veel sterker de neiging hebben om te denken: wat heb ik niet goed gedaan? Een man meestal niet. Het personeel is lui, de baas deugt niet, het systeem deugt niet, de markt is slecht... Mannen hebben dus de neiging om de schuld bij de ander te zoeken. Bovendien hebben zij weinig respect voor hun eigen behoeften, belangen en waarden, zodat ze ook niet gewend zijn voor zichzelf op te komen. Ze hebben nogal automatisch de reactie: de baas zegt het, dus het moet gebeuren. Zelfs als ze er niet achter staan, zullen ze misschien twintig procent van hun tijd gebruiken om op de baas te foeteren, maar ze zullen toch doen wat die baas zegt. Het komt niet in hen op te zeggen: nee, dat doe ik niet. Dan zijn ze bang hun baan te verliezen en dat is meestal ook zo, omdat we weer denken binnen de metafoor van de mannenwereld. De bereidheid van individuen om die spelregel van onvrijheid te aanvaarden, verbijstert me. Dus wat ik doe is proberen hen dichter bij zichzelf te laten komen. Door “ik-boodschappen” te formuleren, dus naar buiten te komen met wat belangrijk is voor henzelf. Daarmee verbetert het algemeen menselijk klimaat in een bedrijf.
Bij vrouwen zie je verschillende fenomenen. Vrouwen die werken in een bedrijf waar vrijwel uitsluitend mannelijke ingenieurs werken, hebben de neiging zich te gedragen als mannen. In termen van carrière hebben ze vaak last van paternalistisch gedrag van oudere bazen die hen benaderen als dochters, wat aan de ene kant bescherming biedt maar hen ook klein houdt. Dat soort vrouwen is meestal tough, ook macho; ze komen sterk op voor zichzelf. Maar je ziet vaak gebeuren dat zo’n vrouw blijvend in onvrede met zichzelf leeft, omdat ze teveel mannelijke identificatie opneemt in haar persoonlijkheid.
In andere organisaties waar al veel vrouwen werken, worstelen vrouwen sterk met de structuren die gemaakt zijn voor en door mannen. Hun moeite om zich lekker te voelen in een baan is eigenlijk groter dan bij mannen, omdat ze veel emotioneler zijn, veel meer gevoelsmatige ingangen kiezen. Bovendien bestaat de neiging als er een belangrijke baan vrijkomt, een man te verkiezen boven een vrouw. De soepelheid van mannen jegens mannen is groter dan die jegens vrouwen. Mannen kunnen wel met vrouwen omgaan in de intieme sfeer – ook al gaat dat in deze tijd ook niet zo briljant – maar collegiaal of professioneel is dat moeilijk.
Ik denk dat de emancipatie stappen heeft bereikt in de richting van integratie van vrouwen in de professionele wereld. De emancipatie van vrouwen, wel te verstaan, niet de emancipatie van het vrouwelijke. Ik ga er vanuit dat ontvankelijkheid de primaire functie van de vrouw is. In haar schoot moet de vrouw de man kunnen ontvangen. Juist die ontvankelijkheid is bij hoogopgeleide vrouwen in deze tijd zeer beschadigd door de aanpassing aan de mannenwereld. Studeren stimuleert immers de mannelijke paradigmata, het lineaire denken. Daardoor wordt de afstand tot het primair-receptieve veel groter. Dus je ziet bij dat soort vrouwen heel vaak een grote afstand tussen wat er in hun hoofd omgaat, en dat wat hen eigenlijk past. Dat wordt nog versterkt als vrouwen mooi zijn. Dan leren zij zich op twee manieren te gedragen zoals het hoort naar mannen toe in deze mannenwereld. Ze leren dus eerst te denken als mannen; vervolgens leren ze hoe ze zich moeten gedragen om hen te behagen. Deze vrouwen zijn zodanig ingesteld om te voldoen aan de verwachtingen dat ze – hoe succesvol ook – eigenlijk hun innerlijke bezieling niet kennen. Ze zijn ontevreden. Ze leven dus niet met de zachtheid van hun binnenste. Dat is echt een probleem van deze tijd.
Prestatiegericht zijn heeft niets te maken met fundamenteel vrouw-zijn, met het erkennen van je gevoeligheid, je gevoelens van betrokkenheid, aanhankelijkheid. Een vrouw is daarom ook afhankelijk van haar omgeving, omdat zij een relatiegericht wezen is. Maar voor dat soort gevoelens – de vrouwelijke sophisticated touch met de werkelijkheid – is weinig plaats in het bedrijfsleven. Vandaar dat ik zoek naar meer intimiteit op het werk. Dat mannen en vrouwen elkaars behoeften, belangen en waarden leren erkennen. Dus dat zij echt leren zeggen wat belangrijk is voor hen. En dat zij vervolgens op een respectvolle manier omgaan met elkaars verschillend zijn.’