Email   Print

Share

Verantwoordelijkheid en democratie

Recensie 'Sterven om te leven' van Barry Long.

Soms bevat een boek een enkele prikkelende gedachte die als een parel verborgen ligt tussen (te) veel bladzijden. Sterven om te leven van Barry Long is zo’n boek. De auteur is een Britse spirituele leraar die in Nederland een groeiende aanhang kent. Het boek begint met de vaststelling dat de problemen die de mens ondervindt zijn eigen creatie zijn. Onvrede en pijn zijn een gevolg van het vasthouden aan overleefde patronen en structuren. Loslaten is de weg naar vrijheid en geluk. Vandaar: sterven om te leven. Een eenvoudige boodschap die niettemin een boekwerk vraagt omdat angst dat noodzakelijke loslaten veelal in de weg staat. Long gaat heftig tekeer. Hij confronteert, dramt en hamert. Dat maakt dat zijn verhaal ondanks de kernachtige waarheden regelmatig afstoot. Je kunt gelijk hebben maar het nooit krijgen door de wijze waarop je je verhaal presenteert. There is no tenderness beneath your honesty, zingt Paul Simon zo treffend. Eerlijk gezegd, was ik nooit aan het einde van Longs tirade gekomen als mij niet was verzekerd dat die parel in het boek was verborgen.
Op bladzijde 100 van de in totaal 184 pagina’s begint Long met het hoofdstuk: een politieke wereldgeschiedenis. Vanuit zijn uitgangspunt dat eenieder verantwoordelijk is voor zijn eigen (on)geluk, volgt een beschouwing over de democratie. Ongeluk was er altijd al – daar gaan de eerste honderd bladzijden over. Dan schrijft Long: ‘De invoering van de representatieve democratie was de eerste gezamenlijke poging van het ongelukkige volk om iedereen gelukkig te maken. Iedere man kon democratisch een stem uitbrengen en daarmee zijn onvrede uiten door een ongelukkige persoon of partij te kiezen die zijn onvrede voor hem kon uiten tegenover andere ongelukkige partijen. Deze ongelukkige partijen zouden dan in onvrede samenwerken en op die manier geluk en vrede brengen. Dat was het denkbeeld. Dat was de hoop.’
De democratie gaat er vanuit dat er een massa bestaat die via het stemhokje haar keuzen maakt. Maar volgens Long bestaat de massa niet, omdat de massa geen verantwoordelijkheid draagt. En als er geen verantwoordelijke massa is, verwordt de democratie tot een systeem waarin onvrede wordt gerecycled. Het is een boude bewering maar wie het dagelijkse politieke toneel aanschouwt, ontkomt niet aan een zeker gevoel van herkenning. Long meent dat de democratie een einde maakt aan individualiteit en daarmee onvrede institutionaliseert: het volk draagt zijn verantwoordelijkheid over aan politici. Maar politici kunnen niet verantwoordelijk zijn voor wat in wezen een individuele verantwoordelijkheid is. Long: ‘Zelfs de meest wrede koningen en tirannen hebben dit nooit voor elkaar gekregen. Oude despoten konden altijd nog worden vermoord, of ze stierven gewoon en dan verdween hun onmenselijkheid ook: de Koning is dood, leve de Koning, want misschien was de nieuwe koning wel barmhartig en rechtvaardig.’ De democratie daarentegen biedt de illusie dat een ander jouw problemen kan en moet oplossen.
Dat is de prikkelende gedachte. Vele politici roepen tegenwoordig dat de burger niet slechts zijn rechten moet opeisen maar ook meer plichten op zich moet nemen. Daar komt vooralsnog niet veel van terecht. Maar Long zou nog wel eens gelijk kunnen hebben dat het democratisch systeem als zodanig zulk plichtsbesef uitsluit. Immers de partijen die afhankelijk zijn van stemmen zullen zich altijd presenteren als de wonderdoktoren die het juiste recept bieden voor allerlei maatschappelijke problemen. Met het recept ‘zoekt u het zelf maar uit, kiezer’ zijn niet veel stemmen te verkrijgen. En zo blijven individuele verantwoordelijkheden van kiezers liggen bij politici die daar niets mee te maken hebben.
De democratie heeft te veel historische waarde om het systeem met een enkele gedachte af te schieten. Maar toch. Het staat vast dat de democratie aan vernieuwing toe is. Ook deze ‘ideale’ staatsvorm toont te veel misstanden en onrechtvaardigheid. De visie van Long prikkelt om – op zoek naar betere antwoorden – de wortels van het veelgeprezen stelsel nader te beschouwen.