Email   Print

Verstandig stressen

Er is niks mis met steeds druk bezig zijn, met telkens nieuwe en moeilijke uitdagingen aangaan. Anders zou het leven maar saai zijn. Maar alleen maar steeds nieuwe ervaringen zoeken zonder een alomvattend verband leidt uiteindelijk tot chronische angst. Als je baan weinig te maken heeft met je gezinsleven of met je wezenlijke interessen, voel je je bijvoorbeeld in stukjes geknipt en heb je je leven niet in de hand. Omdat je aandacht beperkt is, voel je je naar te veel kanten tegelijk getrokken. Waardering van het begrip complexiteit kan uitkomst bieden. Vaak wordt dat begrip gelijkgesteld met gecompliceerdheid. Dat gaat samen met verwarring en onvoorspelbaarheid en daarvoor deinzen we terug. Maar een complex systeem is niet verwarrend want de onderdelen zijn – hoe verschillend ook – organisch met elkaar verbonden.

Complexiteit vereist twee processen tegelijkertijd: differentiëren – streven naar diversiteit en een open houding naar de buitenwereld – èn integreren – streven naar harmonie en samenwerking tussen de verschillende aspecten van het bewustzijn. Complexiteit is de gemoedstoestand waarbij we ons goed en tevreden voelen. Mensen die alleen maar differentiëren, missen complexiteit. Zij raken verward.

Mensen die alleen maar integreren, lopen het gevaar rigide te worden.

Overmatige differentiatie lijkt tegenwoordig het grootste gevaar: normen en waarden hebben veel van hun eenheidscheppende kracht verloren en we missen de moed om ons individuele leven zinvol te maken. Dus jagen we achter dingen aan die de aandacht van onszelf afleiden en verwijten de wereld intussen steeds harder en verwarder te worden. We moeten leren de stroom van informatie die ons bewustzijn passeert te beheersen – echte doelstellingen nastreven, uitzoeken wat essentieel is, nalaten wat niet strikt noodzakelijk noch plezierig is. Dit vereist aandacht, innerlijke discipline, die moeilijk te bereiken is zolang we terugdeinzen er tijd voor te nemen. Maar het is de moeite waard, omdat de wereld eenvoudiger en vriendelijker wordt als de prioriteiten eenmaal helder zijn. Zelfs ronddartelen in chaos is leuk als we onze aandacht kunnen richten.

Met toestemming bewerkt en overgenomen van Utne reader, januari/februari 1994.