Email   Print

Veiligheid en gemeenschap

Geen enkele democratie is zo succesvol met de bestrijding van de misdaad als Japan. Gedurende de laatste veertig jaar is de criminaliteit aanzienlijk verminderd. In Japan werken politie, leden van de gemeenschap, criminelen en slachtoffers over en weer samen om misdrijven te voorkomen en wetsovertreders weer van een plaats in de maatschappij te verzekeren.

Vanaf het eerste politieverhoor tot en met het laatste verhoor op de zitting, leggen de meeste verdachten bekentenissen af, tonen berouw, vragen hun slachtoffers vergiffenis en onderwerpen zich aan wat komen gaat. Dit heeft een buitengewoon soepele behandeling tot gevolg. Er kan zelfs van verdere strafvervolging worden afgezien. De statistieken spreken voor zich. Naar schatting verbaliseert de politie veertig procent van alle verdachten niet en het openbaar ministerie seponeert bijna eenderde van het aantal gevallen. Hoewel bijna honderd procent wordt veroordeeld, krijgt bijna zestig procent van de veroordeelden slechts een voorwaardelijke straf; een gering aantal verdachten belandt achter de tralies. Om dit beleid te kunnen rechtvaardigen, moeten justitie en politie zich ervan overtuigen, dat de wetsovertreder en de gemeenschap samenwerken om iets voor het slachtoffer te doen en de vrede te herstellen. Schuldbekentenis, tekenen van berouw en bereidheid om het slachtoffer schadevergoeding te geven, zijn niet voldoende. De familie en de gemeenschap moeten ook hun steentje bijdragen en de verantwoordelijkheid aanvaarden om stappen te ondernemen om toekomstig wangedrag te voorkomen en in een controlesysteem te voorzien.

Het is in Japan bovendien gebruikelijk geworden dat daders hun slachtoffers verzoeken een brief te schrijven, waarin zij vergiffenis schenken. In een formeel schrijven aan de autoriteiten wordt verklaard, dat het slachtoffer voldoende schadevergoeding heeft gekregen en vergiffenis schenkt. Deze brieven worden beschouwd als bewijs van genoegdoening aan het slachtoffer en zijn van cruciaal belang voor de beslissing om al dan niet voort te gaan met de zaak.

De grondslag voor deze benadering is te vinden in de Japanse cultuur. Excuses en vergiffenis van weerskanten zijn diep verweven in de Japanse sociale structuur. In een maatschappij waar deelname aan een groep bepalend is voor de persoonlijke identiteit, is het belangrijk na een conflict het gevoel te behouden ‘erbij te horen’. Het herstellen van de harmonie moet met een ceremonie gepaard gaan. Het proces van verzoening (chotei) en compromis (wakai) en de bereidheid van de beledigde partij om welwillendheid te tonen zijn belangrijk. Maar excuses, en zo mogelijk wederzijdse excuses, zijn een nog betere garantie om het toekomstige gedrag in overeenstemming met de groepswaarden te doen zijn. Ervaring heeft de Japanse autoriteiten geleerd, dat zo’n verbond met de erkenning van schuld en beklonken met excuses en vergiffenis, toekomstig wangedrag in de weg staat.

Het Japanse systeem is niet voor alle wetsovertreders zo mild en kent gevangenisstraf en zelfs de doodstraf als afschrikwekkende middelen om afwijkend gedrag tegen te gaan. Japanners zien in dat sommige mensen onverbeterlijk zijn. Het Japanse proces werkt: de meest recente onderzoeken naar recidivisme bevestigen voorgaand onderzoek. Aangetoond wordt, dat naarmate de verdachten door de autoriteiten soepeler worden behandeld, het ook minder waarschijnlijk is dat deze binnen drie jaar weer een strafbaar feit plegen. Zolang de gemeenschap weigert het gedrag te aanvaarden, maar de berouwvolle dader wel vergeeft en begeleidt, wordt afwijkend gedrag zonder tussenkomst van de overheid in bedwang gehouden. Doordat de betrokkenheid van de gemeenschap het aantal wetsovertreders vermindert, wordt het gemakkelijker om hen te pakken. Omdat de slachtoffers mee moeten doen om schadevergoeding te verkrijgen en vergiffenis te schenken, hebben zij minder te vrezen en zijn zij bereid mee te werken aan officiële reclasseringsmaatregelen. Als de criminaliteit daalt, is er ook minder reden voor strafmaatregelen en meer neiging om maatregelen voor reclassering en schadevergoeding toe te passen. Omdat mildheid ook afhankelijk is van de familie van de verdachte en de reactie van de gemeenschap, wordt de maatschappij eerder meer dan minder afhankelijk van hen, zodat de sociale controle van de gemeenschap steeds sterker wordt. Met brede algemene steun en duidelijk succes kan de overheid blijven rekenen op deelname van de gemeenschap bij het strafproces en de nadruk leggen op niet-strafrechtelijke, correctieve maatregelen, die de verdachte weer een plaats in de maatschappij geven.

Met toestemming bewerkt en overgenomen van In context, nummer 38 voorjaar 1994.