Email   Print

Toewijding en compassie

There is a need to restore community. Traditionele gemeenschappen hebben hun integrerende kracht verloren. Zij niet opgewassen tegen de mobiliteit die kennis het individu biedt.

We weten nu dat traditionele gemeenschappen veel minder werden bijeengehouden door wat hun leden gemeen hadden, dan door noodzaak of zelfs dwang of vrees. Er wordt tegenwoordig veel gesproken over de desintegratie van het gezin. Dat is tot op zekere hoogte een misverstand. Weliswaar eindigt een belangrijk deel van het aantal gesloten huwelijken in een scheiding, maar huwelijken duren tegenwoordig niet korter dan honderd of honderdvijftig jaar geleden. In die tijd maakte de dood in plaats van een scheiding een einde aan het huwelijk. Het traditionele gezin was een noodzaak. In de negentiende-eeuwse literatuur waren de meeste gezinnen wat wij nu ‘gebroken gezinnen’ zouden noemen. Maar zij moesten bij elkaar blijven, hoe hevig hun haat, weerzin of angst voor elkaar ook was. ‘Het gezin is verplicht om je op te nemen’, luidde een negentiende-eeuws gezegde. Het gezin voorzag vroeger in vrijwel alle sociale diensten. Daarom was het een noodzaak om tot een familie te behoren, het was een ramp om te worden verstoten. Een standaardfiguur in toneelstukken en films in de jaren twintig was een wrede vader die zijn dochter uit huis zette omdat zij met een kind en zonder man thuiskwam. Zij stond dan voor het dilemma: zelfmoord plegen, of prostituée worden. De familie wordt tegenwoordig juist belangrijker voor de meeste mensen. Maar als een vrijwillige band. Als een band van affectie, verknochtheid of wederzijds respect en niet meer als een noodzaak. De jonge mensen van tegenwoordig hebben, als zij de puberteit zijn ontgroeid, een veel grotere behoefte dan mijn generatie aan een goed contact met hun ouders en broers en zussen. Niettemin vormt het gezin niet langer de basis van de gemeenschap. Maar mensen hebben gemeenschap wel nodig. Juist in de grote steden en buitenwijken waar meer en meer van ons thans leven. Je kan tegenwoordig niet meer rekenen – zoals dat in het dorp kon – op buren die dezelfde belangen delen, dezelfde werkzaamheden, dezelfde onwetendheid, kortom, die in dezelfde wereld leven. Zelfs als de band hecht is, kun je nog niet rekenen op je familie. Arbeidsmobiliteit betekent dat mensen niet langer blijven in dezelfde plaats, klasse of cultuur waarin zij werden geboren en waarin hun ouders en hun broers en zussen leven. De gemeenschap die nodig is in de post-kapitalistische samenleving – en die de moderne mens die vooral met informatie werkt in het bijzonder nodig heeft – moet gebaseerd zijn op toewijding en compassie en niet worden opgelegd door nabijheid en isolatie.