Email   Print

Afrika is in

Hoe gaat het eigenlijk met Afrika? De vraag kwam onvermijdelijk op bij het lezen van het interview met Brian Eno en het artikel van John Perry Barlow. De krant en het televisienieuws blijven steken in Ruanda, Sierra Leone en Somalië: moord, doodslag, honger, ebola, aids en nog meer ellende. Maar er is meer.

Eno en Perry Barlow – beiden voortrekkers in de wereld van elektronica en technologie – spreken een verlangen uit naar het Afrika-gevoel. En wat dat betreft is Afrika in. Het zwarte continent spreekt tot de verbeelding omdat het een oer-sfeer uitademt waarnaar velen in de westerse cultuur van computers en supermarkten snakken. Vandaar het ‘Afrika’ in de reclamecampagnes van aftershave, deodorant en modehuizen. In Onze Wereld (juni 1995) zegt art-director Diderick Hillenius: ‘De mensen willen terug naar de basiswaarden van het leven. Het aardse, pure, echte, natuurlijke. Het etnische hangt in de lucht.’

Nelson Mandela blijkt ook voor deze trend de weg vrij te hebben gemaakt. De positieve uitstraling van Afrika is belangrijk gestimuleerd door de vreedzame machtswisseling in Zuid-Afrika. Zo durfde de Bijenkorf in reactie daarop een Afrika-promotie te plannen die dit voorjaar een groot succes werd. En de altijd slimme verkopers van Walt Disney waren er ook snel bij met ‘De Leeuwekoning’. Die film biedt zelfs een medicijn tegen de Afrikaanse ellende. Het filmlied Hakuna Matata – maak je geen zorgen – werd een populaire kinderhit. Onze Wereld verklaart: ‘De ellende van Afrika is te groot geworden. De balans is te ver naar één kant doorgeslagen. Men verlangt naar de oude romantiek van de safari en naar de geboorte van een beloftevol politiek experiment.’

De vraag rijst of deze Afrika-trend meer is dan romantisch vertier voor het bezadigde Westen. Frans Evers en Twan van de Kerkhof schrijven in De Volkskrant (10 mei 1995) dat het echt beter gaat met Afrika: ‘De economische vooruitzichten voor het continent zijn in meer dan vijftien jaar nog nooit zo goed geweest. De Wereldbank voorspelt voor landen ten zuiden van de Sahara een economische groei dit jaar van gemiddeld bijna vier procent. Dat is een procent meer dan de geschatte bevolkingsgroei zodat eindelijk ook het inkomen per hoofd van de bevolking weer toeneemt. Een decennium van malaise loopt hopelijk ten einde.’ De twee auteurs zijn ondanks enkele sombere vlekken op de Afrikaanse kaart optimistisch: ‘Het werelddeel is rijk aan alle denkbare mineralen en beschikt over zeer vruchtbare landbouwgrond.’ Zij halen een directeur van de Amerikaanse Chase Manhattan Bank aan, die eind maart op een energieconferentie in Johannesburg voorspelde dat ‘de komende tien jaar een onevenredig groot deel van de wereldwijde investeringen naar zuidelijk Afrika zal gaan’.

Daarmee krijgt het westerse verwachtingspatroon van Afrika een andere kleur. Ter ondersteuning van die omwenteling werd in juni ook een Nationaal Afrika-examen georganiseerd voor politici, als onderdeel van de campagne ‘Investeren in Afrika’ van een vijftal ontwikkelingsorganisaties. Ook hier gaat het om het stimuleren van positieve ontwikkelingen. Op zijn beurt leverde tot slot de fotograaf Michel Szulc-Krzyzanowski een bijdrage. Hij exposeerde de afgelopen maand in Amsterdam met de tentoonstelling African Harmonies, die een ander – positief – beeld van Afrika liet zien. Krzyzanowski zegt in NRC Handelsblad (23 mei 1995): ‘Van ieder dramatisch beeld kun je ook een compleet tegenovergestelde versie maken. Beide uitersten van Afrika zijn even waar. De positieve zijde dringt echter veel minder door dan de negatieve.’